GREVIO, Ukrayna'nın İstanbul Sözleşmesi'ni uygulamasına ilişkin ilk temel değerlendirme raporunu yayımladı
Avrupa Konseyi'nin kadına yönelik şiddet ve ev içi şiddetle mücadele uzman grubu GREVIO, Ukrayna'nın İstanbul Sözleşmesi'ni uygulamasına dair ilk temel değerlendirme raporunu 4 Eylül'de yayımladı. Rapor, savaş koşullarına rağmen yürütülen reform çalışmalarını takdir ederken, yasal boşluklar, hafif yaptırımlar, mağdur koruması ve veri toplama alanlarında önemli eksiklikler tespit ediyor.
Öne çıkanlar
- GREVIO, 4 Eylül'de Ukrayna hakkındaki ilk temel değerlendirme raporunu yayımladı.
- Ukrayna İstanbul Sözleşmesi'ni Temmuz 2022'de onayladı; sözleşme 1 Kasım 2022'de yürürlüğe girdi.
- GREVIO, takip (stalking) suçunun Ukrayna'da hâlâ suç sayılmadığını ve şiddet cezalarının sıklıkla yalnızca para cezası ya da kamu hizmetiyle sınırlı kaldığını kaydetti.
- Kurbanın kişisel şikâyeti olmadan ev içi şiddetle bağlantılı bazı suçlarda soruşturma açılmadığı belirtildi.
- Raporda askerlik deneyimi ile ağır ev içi şiddet arasında artan bir bağ olduğu saptandı.
- Ukrayna'da 2023–2024'te sığınma, kriz merkezi, destek hattı ve hukuki-psikolojik yardım hizmetlerinden oluşan ağ güçlendirildi; yaklaşık 700 çok disiplinli mobil ekip kırsalda hizmet veriyor.
Neden önemli
Bu rapor, Ukrayna'nın İstanbul Sözleşmesi'ni 2022'deki onayından bu yana yürüttüğü çalışmaların ilk resmi Avrupa Konseyi temel değerlendirmesi olması bakımından önem taşıyor. GREVIO'nun takip suçunun suç sayılmaması, hafif yaptırımlar ve kişisel şikâyete bağlı soruşturma açılması gibi somut tespitleri, savaş koşullarında bile kadın ve kız çocuklarının korunmasını doğrudan etkileyen yasal boşluklara işaret ediyor. Ayrıca rapor, askerlik deneyimi ile ağır ev içi şiddet arasındaki bağı belgeleyerek TSS, yeniden entegrasyon ve aile düzeyinde önleme politikalarına dair soruları gündeme getiriyor.
Ne oldu
Avrupa Konseyi'nin kadına yönelik şiddet ve ev içi şiddetle mücadele uzman grubu GREVIO, Ukrayna'nın İstanbul Sözleşmesi'ni uygulamasına ilişkin ilk temel değerlendirme raporunu 4 Eylül'de yayımladı. Değerlendirme, Ukrayna'nın resmi raporu, sivil ve insan hakları örgütlerinin ek materyalleri ile GREVIO'nun Kiev'e yaptığı üç günlük değerlendirme ziyaretinin sonuçlarına dayanıyor.
GREVIO, Rusya'nın tam kapsamlı savaşına rağmen İstanbul Sözleşmesi hükümlerini uygulama konusundaki siyasi iradeyi olumlu karşıladı. Sözleşmeyi Temmuz 2022'de onaylayan ve 1 Kasım 2022'de yürürlüğe sokan Ukrayna'nın; 2017'deki ev içi şiddetin önlenmesi ve bununla mücadele yasası, 2024'te cinsel taciz için idari sorumluluk getirilmesi, 2023–2024'te uzmanlaşmış destek hizmetleri ağının güçlendirilmesi (sığınma, kriz merkezi, yardım hattı, hukuki ve psikolojik destek) ve yaklaşık 700 çok disiplinli mobil ekibin kırsal alanlarda hizmet vermesi gibi adımları olumlu bulundu. Savcılık Ofisi bünyesinde ev içi şiddetle mücadele için uzman bir birim kurulması, mobil polis müdahale gruplarının 2018'den bu yana çalışması ve tam kapsamlı işgal sonrasında Ulusal Polis, savcılık ve SBU'nun çatışmayla bağlantılı cinsel şiddetin soruşturulmasına yönelik eğitim alması da değerlendirmede yer aldı.
Bununla birlikte GREVIO, yasal ve kurumsal açıklar konusunda da uyarılarda bulundu: takip suçunun hâlâ suç sayılmadığı, yaptırımların çoğunlukla hafif para cezası ve kamu hizmetiyle sınırlı kaldığı, bazı suçlarda kişisel şikâyet olmadan soruşturma açılmadığı, ev içi şiddet sırasında çocukların varlığının her zaman kaydedilmediği ve psikolojik yardıma erişimin yetersiz olduğu saptandı. GREVIO ayrıca askerlik deneyimi ile ağır ev içi şiddet arasında artan bir bağ olduğunu belgeledi ve savaşa sürekli maruz kalmanın kadına yönelik şiddete karşı toplumsal toleransı artırabileceği uyarısında bulundu. Ukrayna'dan sözleşmenin öngördüğü tüm şiddet biçimlerini kapsayan tutarlı bir ulusal uygulama ile etkili, orantılı ve caydırıcı yaptırımlar (gerektiğinde hapis dahil) sağlaması istendi.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Ukrayna kaynakları raporun genel tonunda farklılaşıyor: ajans haberleri ve genel yayınlar, İstanbul Sözleşmesi'nin 2022'de onaylanmasından bu yana savaş koşullarında atılan adımları (uzmanlaşmış savcılık birimi, mobil polis grupları, sığınma ve kriz merkezleri ağı, yaklaşık 700 çok disiplinli mobil ekip) öne çıkararak raporu süren bir reform sürecinin ölçütü olarak sunuyor. Medya kuruluşlarından biri ise GREVIO'nun kadın gazetecilerin çevrimiçi saldırılardan korunmasına ilişkin çağrısını öne çıkarıyor ve UNESCO ile "Жінки в медіа" (Medyada Kadınlar) araştırmasının ulusal verilerine yer veriyor. Diğer yayınlar ise takip suçunun suç sayılmaması, hafif cezalar, kişisel şikâyete bağlı soruşturma açılması, çocukların yeterince kaydedilmemesi ve veri eksiklikleri gibi yasal-kurumsal boşlukları vurguluyor. Aynı rapora dayanan bu farklı vurgular, kaynaklar arasındaki temel ayrımı oluşturuyor.
Arka plan
Ukrayna, İstanbul Sözleşmesi'ni Temmuz 2022'de onayladı; sözleşme 1 Kasım 2022'de yürürlüğe girdi. Onaydan önceki süreçte 2017'de ev içi şiddetin önlenmesi ve bununla mücadele yasası kabul edilmiş, onay sonrasında ise 2024'te cinsel taciz için idari sorumluluk getirilmişti. 2023–2024 yıllarında uzmanlaşmış destek hizmetleri ağı (sığınma, kriz merkezi, yardım hattı, hukuki ve psikolojik destek) güçlendirilmiş; kırsal da dahil olmak üzere yaklaşık 700 çok disiplinli mobil ekip hizmet vermeye başlamıştı. Savcılık Ofisi bünyesinde ev içi şiddete karşı uzman bir birim kuruldu, mobil polis müdahale grupları ise 2018'den bu yana çalışıyor. Tam kapsamlı işgalin ardından Ulusal Polis, savcılık ve SBU, çatışmayla bağlantılı cinsel şiddetin soruşturulmasına yönelik kapsamlı bir eğitim aldı.