Von der Leyen: AB, Ukrayna ile birlikte 'Freyja' füze savunma sistemi geliştirecek

Neden önemli

Von der Leyen'in açıklaması, AB'nin ABD'den tedarik edilen füze savunma sistemlerine bağımlılığı azaltmak için Ukrayna ile somut bir ortak programa giriyor. SAFE'in harcanmamış fonlarının Ukraynalı şirketlere yönlendirilmesi, Ukrayna'yı fiilen AB savunma sanayi tabanına entegre ediyor. Patriot PAC-3 tedariğinin AB düzeyinde ilk kez onaylanması, balistik füze tehditlerine karşı yeni bir kapasite sağlıyor. AB başkanı bunu, savaşın 'en sert kışı' için hazırlık olarak çerçeveledi; enerji altyapısına yönelik artan Rus saldırıları beklentisi taşıyor.

Ne oldu

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 16 Eylül'de Avrupa Parlamentosu'na yönelik geleneksel Birlik Durumu konuşmasında AB'nin Ukrayna ile ortak savunma girişimlerine dair bir dizi açıklama yaptı. Sunulan en öne çıkan taahhüt, Ukrayna'nın Fire Point tarafından geliştirilen 'Freyja' hava/füze savunma programı temelinde uygun fiyatlı, modüler bir füze savunma sisteminin birlikte geliştirilmesidir. Bu mimaride Ukrayna fırlatıcıları ve önleme füzelerini üretecek, Avrupalı ortaklar radar, sensör, güdüm sistemi ve elektronik gibi hassas bileşenleri tedarik edecek; ayrıca sistem farklı üreticilerden bileşenlerin birleştirilebildiği açık bir mimariyle tasarlanıyor. Sürecin paydaşlardan biri olarak ABD'ye ortak bağımlılığı kırma ihtiyacını da gerekçe olarak gösterdi.

İkinci olarak von der Leyen, 150 milyar avroluk AB SAFE savunma kredi programından kullanılmamış fonların, Ukraynalı savunma şirketleriyle ortak projeler için yeni bir programa yönlendirilmesini açıkladı. SAFE kapsamında bazı üye devletlerin (İtalya'ya yaklaşık 15 milyar avro, Macaristan'a ise yaklaşık 16 milyar avro tahsis edildiği bildiriliyor) tamamını kullanmadığı ve yaklaşık 10 milyar avroluk kullanılmamış fon bulunduğu belirtiliyor.

Üçüncü olarak von der Leyen, AB'nin önceki hafta ilk kez Ukrayna için Amerikan Patriot önleme füzeleri (PAC-3) satın alınmasını onayladığını ve bunların Ukrayna'ya acilen teslim edilmesi gerektiğini söyledi. Bunu 'savaşın en sert kışı' olarak nitelendirdiği dönem boyunca Ukrayna'ya AB'nin 'en güçlü desteğini' sağlama sözüyle birleştirdi. AB'nin söz konusu kış desteği insani yardım, elektrik tedariki ve ısıtma/su sistemleri başta olmak üzere kritik altyapının korunması ve hızla onarılmasını kapsıyor.

Konuşmada ayrıca Varşova başta olmak üzere bazı AB ülkelerini şaşırtan bir biçimde, SAFE'in harcanmamış fonlarının Ukrayna'ya yönlendirileceği duyuruldu. Von der Leyen aynı zamanda AB'nin Ukrayna'nın katılımıyla bir 'Avrupa Güvenlik Konseyi' oluşturulacağını açıkladı. Rusya'ya yönelik yeni yaptırımlar çağrısı yerine mevcut yaptırımlardaki boşlukların kapatılması vurgusu öne çıktı. Konuşmada daha önce Brüksel'de beklenen dondurulmuş Rus varlıkları konusuna ise değinilmedi.

Arka plan

Freyja, Ukrayna merkezli Fire Point tarafından geliştirilen bir hava/füze savunma projesidir. FP-7.x yüzeyden havaya önleme füzesinin Haziran ayında test edildiği, her fırlatıcının 4-6 arası füze taşımasının planlandığı ve birim maliyetinin Patriot ve SAMP-T'den 'önemli ölçüde düşük' olduğu bildiriliyor. Fire Point, Freyja'nın hâlâ batılı bileşenlere —radar teknik dokümantasyonu, kızılötesi arayıcı başlıklar ve veri bağlantıları dahil— kritik düzeyde bağımlı olduğunu açıkça kabul ediyor. İlk prototipin 2027'nin ilk yarısında hazır olması öngörülüyor.

SAFE, üye devletlere savunma ihtiyaçları için tercihli kredi sağlayan 150 milyar avroluk bir AB savunma kredi programıdır. 2025'te 19 ülke başvurmuş, Polonya ilk ödemeyi alan ülke olmuştu. 11 Eylül itibarıyla AB Savunma ve Uzay Komiseri Andrius Kubilius'a göre 18 ülke kredi başvurusunu sunmuş durumdaydı.

8-9 Eylül'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskiy, Norveç'te savunma şirketlerinin başlarıyla Freyja programını görüştü. 11 Eylül'de ise Brüksel'de AB-Ukrayna Drone İttifakı'nın açılış toplantısı yapıldı ve toplantıya dokuz Ukraynalı ve dokuz Avrupalı şirket katıldı.