Fico: Slovakya, Rusya saldırısı halinde NATO'nun 5. maddesini uygulamayacak
Slovakya Başbakanı Robert Fico, Prešov'daki bir hastanede öğrencilere ve personele hitaben yaptığı konuşmada, Rusya'nın olası bir saldırısı durumunda NATO'nun 5. maddesi kapsamındaki yükümlülükleri yerine getirmeyeceğini ve müttefiklerin savunmasına katılmayacağını açıkça söyledi. Fico, konuşmasında bir kez bile Rusya'yı saldırgan ya da Avrupa için askeri tehdit kaynağı olarak anmadı; Avrupalı liderleri ise 'savaş yanlısı söylem' ile suçladı. Açıklamalar, Fico'nun 18 Eylül'de Kyiv'e gidip Cumhurbaşkanı Zelenskyy ve Başbakan Serhiy Koretsky ile görüşeceğini duyurmasından bir gün önce geldi.
Öne çıkanlar
- Fico, Rusya saldırısı halinde NATO 5. madde yükümlülüklerini yerine getirmeyeceğini ve müttefiklerin savunmasına katılmayacağını söyledi.
- Fico, konuşmada bir kez bile Rusya'yı saldırgan ya da Avrupa'ya yönelik askeri tehdit kaynağı olarak anmadı.
- Fico, Avrupalı liderleri 'savaş yanlısı söylem' ile suçladı ve kiminle savaşılmak istendiğini anlamadığını söyledi.
- Fico, başbakan olarak Slovakya'nın 5. madde yoluyla herhangi bir askeri çatışmaya çekilmemesi için elinden geleni yapacağını belirtti.
- Fico, aynı zamanda Slovakya'nın NATO üyeliğine değer verdiğini ve ittifak içindeki yükümlülüklerine saygı duyduğunu ifade etti.
- Fico, Avrupa çapında bir askeri çatışma olasılığının 'hiç bu kadar ciddi ve gergin olmadığını' söyledi.
- Fico, konuşmadan bir gün sonra 18 Eylül'de Kyiv'i ziyaret ederek Zelenskyy ve Başbakan Serhiy Koretsky ile görüşmeyi planladığını duyurdu.
Neden önemli
Bu açıklama, bir NATO üyesi devletin başbakanının ittifakın temel kolektif savunma taahhüdünü önceden ve açıkça reddetmesi anlamına geliyor. Sözler, konuşmadan haftalar önce Polonya, Danimarka, Litvanya, Almanya ve Slovakya'da tekrarlanan Rus drone ihlalleri ve şüpheli sabotaj operasyonlarının yaşandığı bir ortamda geldi. Fico'nun Rusya'yı tehdit kaynağı olarak anmaması ve Avrupalı liderleri 'savaş yanlısı söylem' ile suçlaması, Ukrayna medyası tarafından Moskova ile uyumlu bir duruşun işareti olarak çerçevelendi.
Ne oldu
Slovakya Başbakanı Robert Fico, 17 Eylül'de doğu Slovakya'daki Prešov kentinde bir hastanenin öğrencileri ve personeli önünde yaptığı konuşmada, NATO'nun 5. maddesi kapsamındaki yükümlülükleri yerine getirme niyeti olmadığını söyledi. Fico, müttefiklere Rusya'nın olası bir saldırısı karşısında savunma sağlamaya katılmayacağını belirtti ve Slovakya'nın 5 bin ya da 10 bin asker göndermesinin isteneceği, kiminle, neden ve ne için savaştığını bilmeden hareket edileceği bir senaryoyu 'hayal edemediğini' söyledi. Konuşma boyunca Rusya'yı bir kez bile saldırgan ya da Avrupa için askeri tehdit kaynağı olarak anmadı ve Avrupalı liderleri 'savaş yanlısı söylem' ile suçladı. Fico aynı zamanda Slovakya'nın NATO üyeliğine değer verdiğini ve ittifak yükümlülüklerine saygı duyduğunu vurguladı, ancak başbakan olarak Slovakya'nın herhangi bir askeri çatışmaya çekilmemesi için elinden geleni yapacağını yineledi. Pan-Avrupa bir askeri çatışma olasılığının 'hiç bu kadar ciddi ve gergin olmadığını' söyledi. Fico ayrıca 18 Eylül'de Kyiv'e giderek Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy ve Başbakan Serhiy Koretsky ile görüşmeyi planladığını duyurdu.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Sağlanan tüm yedi kaynak Ukrayna medyasından — ağırlıklı olarak Ukraynaca yayın yapan kuruluşlar — geliyor ve haberi, bir NATO müttefikinin liderinin Rusya'ya karşı müttefikleri savunmayı reddetmesi şeklinde çerçeveliyor. Başlıklar, Fico'nun Rusya saldırısı halinde müttefikleri savunmayı reddettiğini ve kolektif savunma fikrinin kendisini bir bütün olarak küçümsediğini vurgulayarak bunu Moskova yanlısı bir duruş olarak sunuyor. Ukrayna yayınları konuşmayı, Fico'nun Slovak askeri yardımını durdurması, Ukrayna'nın NATO üyeliğine karşı çıkması ve Ankara'daki Temmuz zirvesi öncesinde Haziran 2026'da Ukrayna'ya verilen desteğe itiraz etmesi gibi önceki tutumlarıyla birlikte ele alıyor. Birçok haber ayrıca Fico'nun konuşma sırasında Rusya'yı bir kez bile anmamasının ve Avrupalı liderleri 'savaş yanlısı söylem' ile suçlamasının altını çiziyor; Ukrayna medyası bu suskunluğu Rus işgalini meşrulaştıran açıklamalarının genel patterninin bir parçası olarak değerlendiriyor.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Sağlanan materyal, olayın Ukrayna dışındaki uluslararası yorumlarını ayrı bir çerçeve olarak sunmuyor. Haber, Ukrayna kaynaklarının konuşmayı Polonya, Danimarka, Litvanya, Almanya ve Slovakya'da yaşanan son Rus drone ve hibrit olaylarıyla yan yana getirmesiyle uluslararası bir bağlama yerleştiriliyor; ancak bu bağlam Ukrayna medyasının çerçevelemesinden ayrı değil.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Ukrayna kaynakları, Fico'nun ret tavrını NATO yükümlülüklerinden açık bir geri adım olarak mı yoksa Slovakya'nın bu yükümlülükleri nasıl yerine getireceğini belirleme özgürlüğünün savunulması olarak mı sunduğu konusunda farklı tonlar kullanıyor. Ayrıca, Fico'nun Kyiv'de görüşmeyi planladığı Ukrayna başbakanının adının transliterasyonu farklı kaynaklarda Koretsky, Koreckyi veya Koretskyi biçiminde değişiyor.
Arka plan
5. madde, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın kolektif savunma ilkesini belirler: bir veya daha fazla NATO üyesine yapılan silahlı saldırı, tüm müttefiklere yapılmış sayılır, ancak yardımın somut şekli her üye devletin kendisi tarafından belirlenir ve her ülkenin otomatik olarak asker konuşlandıracağı anlamına gelmez. Fico, 2023 sonbaharında Slovakya başbakanlığına döndükten hemen sonra Ukrayna'ya askeri yardımı durdurmuş ve Ukrayna medyasının 'Rus işgalini meşrulaştıran' diye nitelendirdiği açıklamalar yapmaya başlamıştı. 2024-2025 döneminde Ukrayna'nın NATO üyeliğine karşı çıkmış ve veto ile tehdit etmiş, Haziran 2026'da ise Ankara'daki Temmuz zirvesi öncesinde Ukrayna'ya daha fazla büyük ölçekli mali ve askeri destek verilmesine açıkça karşı çıkmıştı. Konuşmadan haftalar önce, NATO topraklarında çok sayıda Rus drone olayı ve şüpheli sabotaj faaliyetleri yaşandı: 13 Eylül'de Polonya sınırına 2 km uzaklıktaki Yahodyn istasyonunda bir yolcu treni lokomotifine drone ile saldırıldı, 14 Eylül'de Danimarka Silahlı Kuvvetleri'ne ait bir askeri helikoptere bir Rus fırkateyninden sinyal fişekleriyle ateş açıldı, 15 Eylül'de Litvanya üzerinde bir Rus drone düşürüldü, 17 Eylül'de ise Yahodyn-Dorohusk sınır kapısı yakınında bir başka Rus saldırı drone'u yere çakıldı. Slovak polisi, Ağustos ayında doğu Slovakya'daki Skyeton UAV üretim tesisinde bir kundaklama girişimini engellediğini ve üç yabancı şüpheliyi gözaltına aldığını bildirmiş, şirket olayı Rusya ile ilişkilendirmişti. Fico, Bratislava'nın Ukrayna'nın enerji altyapısının yeniden inşası için yaklaşık 100 milyon avroluk bir programı uyguladığını belirtti. Fico'nun iktidara dönmesinden bu yana, 2023 öncesinde Slovakya Ukrayna'ya toplam yaklaşık 671 milyon avro değerinde 13 askeri yardım paketi ve yaklaşık on adet MiG-29 uçağı transfer etmişti.