Ukrayna, işgal altındaki Oleşki'de ateşkes ve tahliye önerdi; Rusya reddetti

Neden önemli

Ukrayna'nın işgal altındaki bir şehirde yaşanan insanlık felaketini BM Genel Kurulu'na taşıması, uluslararası toplumdan somut bir müdahale talebine dönüşüyor. Ukrayna'nın bir günde tamamlanabileceğini söylediği tahliye planının Rusya tarafından reddedilmesi, sivillerin mayınlı arazi, sürekli topçu atışı ve işgal otoritelerinin engellemeleri arasında mahsur kalmasına yol açıyor. Birçok Ukraynalı yetkili, BM, ICRC ve Avrupa Konseyi gibi kuruluşların bu kriz karşısında 'tamamen etkisiz' kaldığını açıkça söylüyor; bu durum uluslararası insancıl hukuk mekanizmalarının savaş zamanı işlevselliğine ilişkin tartışmayı büyütüyor.

Ne oldu

Ukrayna işgal altındaki Herson Oblastı'ndaki Oleşki şehrinde sivillerin tahliyesi için Rusya'ya geçici bir ateşkes önerdi. Görüşmelerde Ukrayna ve Rus taraflarında 'sessizlik rejimi'nden sorumlu kişiler belirlendi, ancak Rusya anlaşmaya yanaşmadı ve tahliye güzergahı ile yerel ateşkes önerilerini reddetti. Ukrayna Ombudsmanı Dmitro Lubinets, tahliyenin bir kara koridoru üzerinden bir günde tamamlanabileceğini açıkladı.

Oleşki'de yaz ortası itibarıyla yaklaşık 6.000 sivilin (bunların arasında yaklaşık 200 çocuk) kaldığı, Mayıs 2026 sonundan (BM İnsan Hakları İzleme Misyonu ve şehir askeri yönetimine göre 26 Mayıs) bu yana kente gıda sevkiyatının ulaşmadığı bildiriliyor. Siviller gıda, su, ilaç, elektrik ve sağlık hizmetlerine erişemiyor; gazeteci Oleh Baturin, kentte açlıktan ölüm vakaları olduğunu aktardı.

Ukrayna askeri birlikleri, 34. Deniz Piyade Tugayı ve 11. Ulusal Muhafız Tugayı dahil olmak üzere Dnipro üzerinden dronlarla sınırlı miktarda gıda ulaştırmaya çalışıyor; ancak Herson Oblastı askeri yönetimi başkanı Oleksandr Prokudin, Rus güçlerinin bu dronları düşürdüğünü, yardım malzemelerine el koyduğunu ve yardım almaya çalışan sivilleri gözaltına alıp dövdüğünü söyledi.

Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha 20 Eylül'de durumu BM Genel Kurulu'na getirdiğini, 26 Eylül'de ise BM, ICRC ve diğer uluslararası aktörlere acil insani erişim ve güvenli tahliye çağrısı yaptı. Sorumluluğu Rusya'nın 'yasadışı işgaline' yükledi. Tüm Ukrayna Kiliseler ve Dini Kuruluşlar Konseyi 19 Eylül'de Papa XIV. Leo, BM ve ICRC'ye Oleşki sakinlerinin tahliyesine yardım çağrısı yaptı. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O'Flaherty de acil yerel ateşkes ve güvenli tahliye çağrısında bulundu.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna kaynakları Oleşki'yi, Rusya'nın yasadışı işgalinin doğrudan sonucu olan bir insanlık felaketi olarak çerçeveliyor. Ombudsman Lubinets, Dışişleri Bakanı Sibiha, Herson Oblastı başkanı Prokudin ve Oleşki şehir yönetimi başkanı Tetiana Hasanenko'nun açıklamaları öne çıkarılıyor; Ukrayna askerlerinin Dnipro üzerinden dronlarla yaptığı sınırlı gıda sevkiyatı, Kiev'in sivilleri kurtarma çabasının kanıtı olarak gösteriliyor.

Yayınlar, sivillerin ot ve yabani bitki yediği, açlıktan ölüm vakalarının yaşandığı, mayınlı yaklaşımlar nedeniyle kentten çıkışın neredeyse imkânsız olduğu gibi çarpıcı ayrıntılara geniş yer veriyor. Ukrayna medyası, BM, ICRC ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri'nin tutumunu 'tamamen etkisiz' olarak nitelendiriyor ve durumun BM Genel Kurulu gündemine taşınması, Papa XIV. Leo'ya yapılan çağrı ile birlikte uluslararası toplumdan somut adım talebi olarak sunuluyor.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Ukrayna kaynakları Oleşki'deki sivil sayısı konusunda farklı rakamlar veriyor: Ombudsman Ofisi, Oleşki ve beş komşu yerleşim yerinde yaklaşık 6.000 sivil (yaklaşık 200 çocuk dahil) olduğunu söylerken, Herson Oblastı askeri yönetimi başkanı Oleksandr Prokudin sadece Oleşki'de yaklaşık 2.000 Ukraynalı (yaklaşık 50 çocuk dahil) kaldığını belirtiyor; şehir askeri yönetimi başkanı Tetiana Hasanenko ise en az 45 çocuk olduğunu aktarıyor.

Son gıda sevkiyatının tarihi konusunda kaynaklar ya 'Mayıs sonu' diyor ya da 26 Mayıs'a özellikle işaret ediyor (bu tarih BM İnsan Hakları İzleme Misyonu ve şehir askeri yönetimine dayandırılıyor). Bazı kaynaklar Oleşki sakinlerinin köpek yediğini bildirirken, gazeteci Oleh Baturin'in görüştüğü sakinler bu iddiaları doğrulamadı; fare yakalayıp yeme haberleri de teyit edilmedi.

Sivillerin kentten çıkarken karşılaştığı başlıca tehlike konusunda da vurgu farkı var: Lubinets, mayın patlaması ve Rus güçlerince öldürülme riskini öne çıkarırken aynı zamanda işgal otoritelerinin gözaltına almasına da dikkat çekiyor; Prokudin ise özellikle insani yardım paketlerini almaya çalışan sakinlerin gözaltına alınıp dövülmesine vurgu yapıyor.

Arka plan

Oleşki, Herson Oblastı'nda Dnipro Nehri'nin sol (güney) yakasında yer alan ve 2022 sonrasında Rusya tarafından işgal edilen bir şehir. BM İnsan Hakları İzleme Misyonu ve şehir askeri yönetimine göre 26 Mayıs'tan bu yana kente gıda sevkiyatı ulaşmadı; bu durum uzun süreli bir insani erişim kopukluğu yarattı.

Ukrayna askeri birlikleri, Dnipro üzerinden dronlarla Oleşki'ye gıda ulaştırmaya çalışıyor ancak Rus güçlerinin bu dronları düşürdüğü, yardım malzemelerine el koyduğu ve yardım almaya çalışan sivilleri gözaltına aldığı bildiriliyor. Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O'Flaherty, acil ateşkes ve güvenli tahliye çağrısı yaparak uluslararası kurumsal ağırlığı bu çağrılara ekledi.