Rusya'nın Ukrayna enerji sistemini çökertme planı NYT tarafından yayımlandı
The New York Times, Enerji Bakanı Denys Shmyhal'ın iki hafta önce Paris'te Avrupalı ortaklara sunduğu, Rusya'nın kış aylarında Ukrayna enerji sistemine yönelik üç aşamalı bir saldırı kampanyasını ayrıntılandıran bir belgeyi yayımladı. Plan, 1.000'e kadar füze, drone ve bombanın kullanılacağı, üç işletmedeki nükleer santralin durdurulması da dahil olmak üzere yaklaşık 15 GW kapasitenin yok edilmesini öngörüyor; başlıca hedefler Kiev, Harkiv ve Odesa olarak belirleniyor. NYT belgenin özgünlüğünü bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti.
Öne çıkanlar
- Enerji Bakanı Denys Shmyhal, yayımdan iki hafta önce Paris'te Avrupalı ortaklara, Rusya'nın Ukrayna enerji sistemini çökertme planını anlatan bir belge sundu.
- Plan, 1.000'e kadar füze, drone ve bombayla çok aşamalı bir kampanyayı öngörüyor.
- Üç aşamalı yapı: batı sınırındaki trafo merkezleri, hidroelektrik santraller ve ardından Rivne, Güney Ukrayna ile Hmelnitski nükleer santralleri hedef alınıyor.
- Belgede ana hedef şehirler Kiev, Harkiv ve Odesa olarak belirleniyor; şehirlerde elektrik ve ısıtmanın yüzde 90 oranında kesilmesi planlanıyor.
- Amaç yaklaşık 15 GW üretim kapasitesini yok etmek; bu, yaz sonunda Ukrayna'nın sahip olduğu kapasiteye yakın bir düzey.
- NYT belgenin özgünlüğünü bağımsız olarak doğrulayamadığını açıkladı.
Neden önemli
Raporlanan plan, büyük nüfus merkezlerini elektrik, ısı ve sudan mahrum bırakmayı ve bu yolla Ukrayna'nın kış öncesinde insani bir krize sürüklenmesini amaçlayan sistemli bir girişim ortaya koyuyor. Üç işletmedeki nükleer santralin reaktörlere yakın şalt sahalarının vurulması yoluyla durdurulması, nükleer güvenlik açısından ciddi bir risk taşıyor. Putin'in büyük çaplı bir kış kampanyası yürüteceğini açıkça doğrulamış olması, niyetin salt bir senaryo değil, duyurulmuş bir strateji olduğunu gösteriyor. Planın ana hatlarıyla açıklanması, Kiev'in ek hava savunması ve şebeke desteği için Avrupalı ortakları harekete geçirmeye çalıştığı bir zemin oluşturuyor.
Ne oldu
The New York Times, Enerji Bakanı Denys Shmyhal'ın yayımdan yaklaşık iki hafta önce Paris'te Avrupalı ortaklara sunduğu, Ağustos tarihli ve Rusça yazılmış bir belgeyi ele geçirerek yayımladı. NYT belgenin özgünlüğünü bağımsız olarak doğrulayamadığını açıkladı. Belgeye göre plan, 1.000'e kadar füze, drone ve bombayla yürütülecek üç aşamalı bir kampanyayı öngörüyor: önce Ukrayna'nın batı sınırındaki Avrupa'dan elektrik ithal eden trafo merkezlerinin, ardından hidroelektrik santrallerin ve son olarak da Rivne, Güney Ukrayna ve Hmelnitski nükleer santrallerini şebekeye bağlayan şalt sahalarının vurulması. Nükleer santraller reaktörlerin yakınındaki açık şalt sahaları üzerinden durdurulmak isteniyor. Hedefler arasında ayrıca trafo merkezleri, hidroelektrik ve termik santraller ile kazan daireleri, pompaj istasyonları ve arıtma tesisleri de yer alıyor. Belgede ana hedef şehirler Kiev, Harkiv ve Odesa olarak gösteriliyor; bu şehirlerde elektrik ve ısıtmanın yüzde 90 oranında kesilmesi, kanalizasyon sisteminin ise ciddi şekilde aksatılması planlanıyor. Hedefin, yaz sonunda Ukrayna'nın yaklaşık 15 GW olan üretim kapasitesini yok etmek olduğu belirtiliyor.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna tarafı, Shmyhal'ın Paris'teki sunumunu ve belgenin ifşasını, Rusya'nın enerji altyapısına yönelik 'sinizmi' ve 'soğuk terörist hesabı' olarak çerçevelendiriyor. Zelenskiy, kampanyanın yalnızca altyapıyı değil, sivilleri 'baskı altına almayı', onları şehirleri terk etmeye zorlamayı ve AB'ye yeni bir mülteci dalgası yaratarak Ukrayna'nın savaşı sürdürme kapasitesini zayıflatmayı hedeflediğini savunuyor. Ukrayna kaynakları, Lviv'in plana ana hedef şehirlerden biri olarak eklendiğini ve Polonya sınırına yakın lojistik bir merkez olması nedeniyle önem taşıdığını vurguluyor. Kiev ayrıca Kasım 2024'teki kitlesel saldırılar sonrasında üç nükleer santralin gücü düşürmek zorunda kaldığını ve Rivne'deki bir reaktörün şebekeden çıkarıldığını, bunun da planın uygulanabilirliğine ve nükleer güvenliğe dair bir öncel oluşturduğunu öne sürüyor. Aynı zamanda Ukrayna'nın onarımlar, gaz türbinleri ve şebeke güçlendirme için yüzlerce milyon dolar harcadığı, ancak uzmanların bu önlemlerin beklenen darbeyi yalnızca hafifletebileceğini, durduramayacağını belirttiği aktarılıyor.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Uluslararası yayın, özellikle The New York Times, haberi belgesinin özgünlüğünü bağımsız olarak doğrulayamadığını vurgulayarak, planı doğrulanmış bir eylemden ziyade raporlanan bir Rus niyeti olarak sunuyor. Hedef listesini belgeye dayanarak Kiev, Harkiv ve Odesa ile sınırlı tutuyor, üç aşamalı yapıyı ayrıntılandırıyor ve Putin'in kampanyayı Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarına bir karşılık olarak çerçeveleyen kamuya açık açıklamalarına yer veriyor. Planın başarıya ulaşıp ulaşmayacağının ya da uygulanıp uygulanmayacağının bilinmediği, muhtemel bir insani kriz öngörüsü olarak ele alınıyor.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Kaynaklar, belgede adı geçen ana hedef şehirler konusunda farklılaşıyor: NYT'nin yayımladığı belge Kiev, Harkiv ve Odesa'yı gösterirken, Zelenskiy'in Financial Times'a verdiği röportaj Lviv'i de ekliyor ve FT kaynakları Lviv'in Polonya sınırına yakın önemli bir lojistik merkez olduğunu belirtiyor. Belgelerin özgünlüğü konusunda da görüş ayrılığı bulunuyor; NYT bağımsız olarak doğrulayamadığını söylerken Ukraynalı yetkililer bunu istihbarat yoluyla ele geçirilmiş bir Rus planı olarak sunuyor. Kampanyanın zamanlaması ve amacına ilişkin değerlendirmeler de farklılaşıyor: Zelenskiy, Rusya'nın amacının Ukrayna'yı 2027'nin başında Rus taleplerine razı etmek ve AB'ye yeni bir mülteci dalgası yaratmak olduğunu ileri sürerken, Putin kampanyayı Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarına bir karşılık olarak tanımlıyor.
Arka plan
Kasım 2024'teki kitlesel Rus saldırılarının ardından işletmedeki üç Ukrayna nükleer santrali gücü düşürmek zorunda kaldı ve Rivne'deki bir reaktör şebekeden çıkarıldı; IAEA, bu santraller için harici güç kaynağının güvenilirliğinin ciddi şekilde zayıfladığı uyarısında bulundu. Ağustos itibarıyla Ukrayna yaklaşık 15 GW kullanılabilir üretim kapasitesine sahipti ve hükümet, bir önceki kışın yaklaşık 18 GW'lık pik talebine karşılık yıl sonuna kadar kapasitenin 21 GW'ın üzerine çıkmasını öngörüyordu. Ukrayna onarımlar, dağıtılmış gaz türbinleri ve şebeke güçlendirme için yüzlerce milyon dolar harcadı; ancak uzmanlar bu önlemlerin büyük çaplı hasarı yalnızca hafifletebileceğini, engelleyemeyeceğini değerlendiriyor. Uzmanlar birkaç büyük çaplı saldırının, son aylarda yeniden kazanılan yaklaşık 5 GW kapasiteyi yok etmeye yeterli olabileceği uyarısında bulunuyor.