IAEA, Zaporijya Nükleer Santrali yakınında yeni bir yerel ateşkes için müzakereler yürütüyor
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), işgal altındaki Zaporijya Nükleer Santrali (ZNPP) yakınında son haftalarda gerçekleşen drone saldırılarının nükleer güvenliği tehdit ettiğini bildirdi. 19, 20 ve 27 Eylül'de yakındaki Zaporijya Termik Santrali'ne (ZTES) yapılan saldırılar, ZNPP'nin dış elektrik beslemesi için kritik öneme sahip trafoları hasarladı. Ajans, 22 Eylül'de ZNPP sahası dışındaki bir radyasyon izleme istasyonunun da devre dışı kaldığını açıkladı. IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, hasarlı trafoların onarımı için taraflarla sekizinci yerel ateşkes üzerinde görüşüyor.
Öne çıkanlar
- 19, 20 ve 27 Eylül'de Zaporijya Termik Santrali'ne (ZTES) yapılan saldırılar ZNPP'nin dış elektrik beslemesi için kritik trafoları hasarladı
- 22 Eylül'deki bir saldırı, ZNPP sahası dışındaki radyasyon izleme istasyonunu devre dışı bırakarak radyasyon izleme kapasitesini azalttı
- IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, ZTES'teki onarım çalışmaları için taraflarla sekizinci yerel ateşkesi müzakere ediyor
- Grossi, nükleer güvenliği tehdit eden saldırıların 'kesinlikle kabul edilemez' olduğunu ve derhal durdurulması gerektiğini söyledi
- Grossi, tüm tarafları nükleer tesisler ve enerji altyapısı yakınında azami askeri ölçülülük göstermeye çağırdı
- ZNPP savaş süresince dış elektrik beslemesini birçok kez kaybetti; en uzun kesinti 2025'te yaklaşık bir ay sürdü
Neden önemli
Zaporijya Termik Santrali'nde hasar gören trafolar, işgal altındaki Zaporijya Nükleer Santrali'nin dış elektrik beslemesi için kritik öneme sahip; santal savaş boyunca dış gücü çok kez kaybetti. Sahadışı bir radyasyon izleme istasyonunun devre dışı kalması, IAEA'nın nükleer güvenliği izleme kapasitesini azalttı. Sekizinci yerel ateşkesin müzakere edilmesi, bu riskin tekrarlayan doğasını gözler önüne seriyor.
Ne oldu
IAEA, işgal altındaki Zaporijya Nükleer Santrali çevresinde son haftalarda drone saldırılarıyla nükleer güvenliğin tehdit edildiğini bildirdi. 19, 20 ve 27 Eylül'de yakındaki Zaporijya Termik Santrali'ne (ZTES) yapılan saldırılar, ZNPP'nin dış elektrik beslemesi için kritik trafoları hasarladı. 22 Eylül'de ZNPP sahası dışındaki bir radyasyon izleme istasyonu saldırı sonucu devre dışı kaldı ve çevrede radyasyon ölçüm kapasitesi azaldı. IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, onarım çalışmalarının yapılabilmesi için her iki tarafla da yeni bir yerel ateşkes üzerinde görüşmeler yürütüyor; bu, IAEA'nın arabuluculuğuyla dış elektrik beslemesini yeniden sağlamaya yönelik sekizinci yerel ateşkes olacak. Grossi ayrıca nükleer güvenliği tehdit eden saldırıların kabul edilemez olduğunu ve tüm tarafların nükleer tesisler ile enerji altyapısı yakınında azami askeri ölçülülük göstermesi gerektiğini söyledi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna dilindeki yayın, saldırıları işgal altındaki ZNPP'de nükleer güvenliğe yönelik bir tehdit olarak çerçeveliyor; yakındaki ZTES'teki trafolara verilen hasara ve radyasyon izleme istasyonunun kaybına dikkat çekiyor. Ukraynalı kaynaklar, ZNPP'nin savaş boyunca dış elektriği defalarca kaybettiğini ve bunun IAEA arabuluculuğuyla sağlanan sekizinci yerel ateşkes girişimi olduğunu vurgulayarak riskin süreğen doğasını öne çıkarıyor. Ukrayna medyası ayrıca 7 Eylül'de Ukraynalı enerji mühendislerinin ZNPP'nin dış besleme hattı 'Ferosplavna-1'i onarmasını da hatırlatarak işgale rağmen santralin beslenmesindeki Ukrayna rolünü öne çıkarıyor.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Mevcut olayda saldırılardan kimin sorumlu olduğu, mevcut raporlarla belirlenemiyor; IAEA, yapılan saldırıları ve bunların yol açtığı hasarı bildirmekle birlikte, söz konusu drone olaylarında kimin saldırdığını tespit etmiş değil. Daha önce 30 Mayıs'ta Rosatom, Ukrayna kuvvetlerinin 6. ünitenin makine dairesine drone ile saldırdığını iddia etmiş, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nin 'Güney' oluşumu ise bu iddiayı reddetmişti; daha sonra IAEA sahada inceleme yapmış, türbin binasının dış kısmı ve metal kapakta hasar ile yanmış fiber optik kablo ve drone kalıntıları bulunduğunu bildirmiş, ancak dronun kime ait olduğunu belirlememişti.
Arka plan
Rusya, Zaporijya Nükleer Santrali'ni Mart 2022'nin başında işgal etti ve o zamandan beri kontrolü altında tutuyor; santralde Eylül 2022'den beri bir IAEA misyonu bulunuyor. 7 Eylül'de Ukraynalı enerji çalışanları, ZNPP'ye dış elektrik sağlayan 'Ferosplavna-1' hattını yeniden devreye aldı. Mevcut raporlara göre ZNPP, yılbaşından bu yana dış gücü kaybedip dizel jeneratörlerle çalıştığı 15 blackout yaşadı. Santralin kaydettiği en uzun kesinti, bir Rus saldırısının yol açtığı 23 Eylül - 23 Ekim 2025 döneminde yaklaşık bir ay sürdü. Enerhodar'a yönelik saldırılarda bir ZNPP çalışanı hayatını kaybetti.