Rusya'nın Maldivler üzerinden yaptırımları deldiği iddia edildi
The Wall Street Journal soruşturmasına göre Rusya, Male'deki uluslararası havalimanını ABD, Avrupa ve Çin'den gelen yaptırımlı ve çift kullanımlı malları Moskova'ya aktarmak için transit merkezi olarak kullanıyor. Her sabah Aeroflot'a ait bir ticari uçuşun havalimanına indiği, yerli aracıların gümrük işlemlerini kolaylaştırdığı ve kargonun yeni bir hava yolu konşimentosuyla yeniden Moskova'ya yüklendiği belirtiliyor.
Öne çıkanlar
- Rusya, Male havalimanını ABD, Avrupa ve Çin'den gelen yaptırımlı mallar için transit noktası olarak kullanıyor; her sabah Aeroflot uçağı iniyor.
- Yerli aracılar gümrüğü kolaylaştırıyor; kargo havalimanı sahasından ayrılmadan orijinal satıcıyı gizleyen yeni bir hava yolu konşimentosu düzenlenebiliyor.
- Çift kullanımlı mallar arasında füze güdüm sistemlerinde kullanılabilecek mikroçipler, optik aletler ve havacılık perçinleri/cıvataları yer alıyor.
- Kargonun bir kısmı S7 Airlines ve bakım iştirakleri gibi yaptırımlı Rus kuruluşlarına gidiyor.
- Mayıs 2024'te Alman Kraemer Mining, Kırgız bir firmaya sattığı yaklaşık 9.000 euroluk ekipmanın aynı yöntemle Krasnoyarsk'taki Rus bir alıcıya yönlendirildi.
- Rus ithalat verileri Maldivler'den 2021'de 7 milyon doların altından 2022'de 630 milyon doların üzerine çıktı; 2024'te yaklaşık 160 milyon dolar.
- Maldivler resmi gümrük verileri 2022-2025 arasında Rusya'ya neredeyse hiç ihracat göstermiyor; hükümet ve Maldives Airports Company yorum yapmayı reddetti.
- 2024'te Maldives Airports Company rekor kâr açıklayarak ülkenin en kârlı devlet şirketi oldu; Temmuz 2024'te günlük kargo transit hacmi 126 tonla rekor kırdı.
Neden önemli
Bu iddia edilen rota, mikroçip ve havacılık bileşenleri gibi çift kullanımlı malların yaptırım listesindeki Rus şirketlerine ulaşabileceğini gösteriyor. Male havalimanı üzerinden yürütülen düzenli Aeroflot seferleri ve minimum gümrük denetimi, Moskova'nın yaptırımları aşması için somut ve ölçeklenebilir bir kanal oluşturuyor. Aynı zamanda devlete ait havalimanı şirketinin rekor kâr elde etmesi, transit düzenlemesinin Maldivler açısından ticari bir kazanç haline geldiğine işaret ediyor. Batılı hükümetlerin Maldivler üzerindeki baskıyı artırdığı ve bu durumun küresel yaptırım uygulamasındaki zayıf halkalara dikkat çektiği belirtiliyor.
Ne oldu
Wall Street Journal'ın havayolu konşimentoları, kargo manifestoları ve lojistik şirket yazışmalarına dayandırdığı soruşturmaya göre Rusya Male havalimanını bir yaptırım delme transit merkezi olarak kullanıyor. Her sabah Aeroflot'a ait bir ticari uçuş havalimanına iniyor; ABD, Avrupa ve Çin'den gelen mallar yerli aracılar ve Rus bağlantılı lojistik firmalar tarafından gümrükten geçiriliyor, ardından kargo yeni bir hava yolu konşimentosuyla yeniden Aeroflot uçuşlarına yüklenerek Moskova'ya gönderiliyor. Yeni konşimentoda orijinal satıcı gizlenebiliyor ve Rusya'da farklı bir ithalatçı adı yer alabiliyor; bazı kargolar havalimanı sahasından hiç çıkmıyor.
Transitten geçen çift kullanımlı mallar arasında füze güdüm sistemlerinde kullanılabilecek mikroçipler, düşman kuvvetlerini ya da uyduları izlemeye uygun optik aletler ve sivil uçak, savaş uçağı ya da uzun menzilli füzelerde kullanılabilen yüksek mukavemetli havacılık perçin ve cıvataları bulunuyor. İddiaya göre kargonun bir bölümü yaptırımlı kuruluşlara, Rusya'nın en büyük iç hat havayolu S7 Airlines ve bakım iştiraklerine ulaşıyor. Mayıs 2024'te Alman Kraemer Mining'in Kırgız bir firmaya sattığı yaklaşık 9.000 euro değerindeki ekipman, aynı rota izlenerek Krasnoyarsk'taki Rus bir ithalatçıya yeniden yönlendirildi.
Maldivler resmi gümrük istatistikleri 2022-2025 arasında Rusya'ya yalnızca birkaç bin dolar değerinde ihracat gösterirken, ABD'li araştırma şirketi Import Genius tarafından derlenen Rus ticaret verileri, Maldivler'den ithalatın 2021'de 7 milyon doların altından 2022'de 630 milyon doların üzerine fırladığını, 2024'te ise yaklaşık 160 milyon dolara ulaştığını ortaya koyuyor. Import Genius araştırmacısı William George, Rus makamlarının 2024'te bazı verileri sansürlemeye başladığını ve 2025'in başında erişimi tamamen engellediğini, dolayısıyla 2024 rakamlarının gerçek hacmi eksik yansıttığını söyledi. Maldives Airports Company Temmuz 2024'te 126 tonluk günlük kargo transit hacmiyle rekor kırdığını açıkladı; şirket 2024'te rekor kârla ülkenin en kârlı devlet şirketi oldu. Maldivler hükümeti ve havalimanı şirketi iddialar hakkında yorum yapmayı reddetti.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna medyası Maldivler transit düzenlemesini, Batı yaptırımlarının Rusya tarafından başarıyla nasıl delindiğine dair doğrudan kanıt olarak sunuyor. Haberler, füzelerde kullanılabilecek mikroçipler, izleme amaçlı optik aletler ve havacılık bağlantı elemanları gibi çift kullanımlı malların yanı sıra S7 Airlines gibi yaptırımlı Rus şirketlerine ulaşan kargoya vurgu yapıyor. Ukrayna kaynakları, yüzlerce milyon dolarlık ithalatın Maldivler üzerinden yönlendirilmesinin ölçeğini ve havalimanı işletmecisinin bu düzenlemeden ticari kazanç sağladığını öne çıkarıyor.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Sağlanan üç kaynağın da WSJ soruşturmasını aktaran Ukrayna dilindeki medya kuruluşları olması nedeniyle, ayrı bir uluslararası çerçeve karşılaştırması için sağlanan girdide esas bulunmamaktadır.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Maldivler resmi gümrük istatistikleri 2022-2025 arasında Rusya'ya neredeyse hiç ihracat kaydetmezken, Import Genius tarafından derlenen Rus ithalat verileri Maldivler'den ithalatın 2021'de 7 milyon doların altından 2022'de 630 milyon doların üzerine çıktığını ve 2024'te yaklaşık 160 milyon dolar olduğunu gösteriyor. Bu iki veri seti arasındaki keskin ayrışma, yaptırım delmenin ölçülmesindeki zorlukları ortaya koyuyor.
Arka plan
Maldivler resmi gümrük verileri 2022-2025 arasında Rusya'ya doğrudan ihracatın ihmal edilebilir düzeyde olduğunu gösteriyor. Buna karşılık Import Genius tarafından derlenen Rus ithalat verileri, Maldivler'den ithalatın 2021'de 7 milyon doların altından 2022'de 630 milyon doların üzerine sıçradığını ve 2024'te yaklaşık 160 milyon dolara ulaştığını ortaya koyuyor. Rus makamlarının 2024'te bazı ticaret verilerini sansürlemeye başladığı ve 2025'in başında erişimi tamamen engellediği bildiriliyor. Rus turistler Maldivler'i Çin vatandaşlarından sonra ikinci büyük turist grubu olarak ziyaret ediyor. Maldivler hükümeti ve Maldives Airports Company iddialar hakkında yorum yapmayı reddetti.