AB, Rusya'nın 'gölge filosuna' karşı Akdeniz'deki Irini deniz misyonunu genişletiyor
AB, 2020'de Libya'ya yönelik BM silah ambargosunu uygulamak için kurulan EUNavfor Med Irini deniz misyonunun görev süresini 31 Mart 2029'a kadar uzatmayı ve kapsamını genişletmeyi planlıyor. Yeni mandayla Rusya'nın 'gölge filosu'yla mücadele ve deniz altı altyapısının korunması açık görevler haline gelecek. Önerilen iki yıllık uzatma için 16,88 milyon avroluk bütçe belirlendi; nihai kararın 9 Ekim'deki maliye bakanları toplantısında verilmesi bekleniyor.
Öne çıkanlar
- EUNavfor Med Irini, 2020'de Libya'ya yönelik BM silah ambargosunu uygulamak için kuruldu.
- Mevcut görev süresi Mart 2027'de dolacak; AB misyonu 31 Mart 2029'a kadar uzatmayı planlıyor.
- Önerilen iki yıllık uzatmanın bütçesi 16,88 milyon avro.
- Revize mandada Rusya'nın 'gölge filosuyla' mücadele ve deniz altı altyapısının korunması açık görevler olarak tanımlandı.
- AB büyükelçileri yeni mandayı 30 Eylül'de onayladı; resmî kabulün 9 Ekim'deki maliye bakanları toplantısında yapılması bekleniyor.
- Haziran ayında AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, operasyonun angajman kurallarını değiştirerek 'gölge filo' şüphesi taşıyan gemileri incelemeye başladığını açıklamıştı.
- Ağustos başında Irini, Rusya'nın gölge filosuna ait Toa Payoh tankerini bayrak tescili kontrolü için denetledi; Fransa, Mayıs'ta alıkonulan Tagor tankerine 1 milyon avro ceza kesti.
Neden önemli
Karar, Rusya'nın gölge filosuna karşı mücadeleyi ve deniz altı altyapısının korunmasını, Libya silah ambargosundan doğan özgün görevlerin üstüne yazılı çekirdek görevler haline getirerek AB'nin denizdeki yaptırım uygulamasını kalıcı bir zemine taşıyor. Yaklaşık iki yıllık uzatma ve 16,88 milyon avroluk bütçe, AB'nin denizdeki yaptırımları uygulama kararlılığının süreceğine işaret ediyor. Toa Payoh denetimi ve Tagor'a kesilen 1 milyon avroluk ceza, misyonun somut operasyonel etkisini gözler önüne seriyor.
Ne oldu
AB büyükelçileri 30 Eylül 2026'da, Akdeniz'deki EUNavfor Med Irini deniz misyonunun yenilenen ve genişletilen mandadını onayladı. Misyonun görev süresi 31 Mart 2029'a kadar uzatılacak; önerilen iki yıllık uzatma için 16,88 milyon avroluk bütçe öngörülüyor. Resmî kabulün 9 Ekim'deki maliye bakanları toplantısında yapılması, ardından kararın AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanması bekleniyor. Revize mandayla Rusya'nın 'gölge filosuyla' mücadele, deniz altı fiber optik kabloları ve boru hatları gibi kritik altyapının korunması ile yeni koruma teknolojilerinin test edilmesi açık görevler arasına alındı. Misyon ayrıca denizde durumsal farkındalığı güçlendirecek, göç kaçakçılığı ve insan ticaretiyle mücadeleyi sürdürecek ve Mısır, Tunus ile Lübnan'la bölgesel deniz güvenliği işbirliği geliştirecek. AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Haziran ayında operasyonun angajman kurallarını değiştirerek gölge filo şüphesi taşıyan gemileri incelemeye başladığını duyurmuştu. Ağustos başında misyon, gölge filoya ait Toa Payoh tankerini bayrak tescili kontrolü için denetledi; Fransa ise Mayıs'ta alıkonulan Tagor tankerine 1 milyon avro ceza kesti. Başka bir gölge filo gemisi hakkında soruşturma sürüyor.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Üç Ukrayna medya kuruluşu da haberi özdeş biçimde aktararak uzatmayı birincil olarak Rusya'nın gölge filosuna karşı bir önlem olarak çerçeveledi ve Kaja Kallas'ın Haziran açıklamasını öne çıkardı. Toa Payoh denetimi ile Fransa'nın Tagor'a kestiği 1 milyon avroluk ceza, Ukrayna kaynaklarınca misyonun Rus yaptırım kaçakçılığına karşı pratik etkisinin kanıtı olarak öne sürülüyor.
Arka plan
Rusya'nın gölge filosu ağırlıklı olarak otomatik tanımlama sistemlerini kapatıp konumlarını gizleyebilen eski tankerlerden oluşuyor; filonun önemli bir bölümü Rusya devlet şirketi Sovcomflot tarafından yönetiliyor. Eylül 2023 itibarıyla filonun yaklaşık 600 gemiden oluştuğu, küresel sıvı yük taşıma filosunun yaklaşık yüzde 10'unu oluşturduğu, günde yaklaşık 1,7 milyon varil Rus petrolü taşıdığı ve Rusya'nın petrol ihracatının yüzde 70'ini karşıladığı tahmin ediliyor. Rusya'nın ayrı bir LNG gölge filosunu da genişlettiği, Haziran itibarıyla en az 21 LNG gemisinin bulunduğu bildiriliyor. G7 ülkeleri, Avustralya ve AB, Aralık 2022 başında Rus petrolüne varil başına 60 dolarlık tavan fiyat uygulamış, bu kısıtlama 5 Şubat 2023'ten itibaren petrol ürünlerini de kapsayacak şekilde dizel için varil başına 100 dolar ve diğer ürünler için 45 dolar olarak genişletilmişti. 16,88 milyon avroluk bütçe planlanmış olup henüz kesinleşmemiştir.