ECtHR, 2014'te Kırım'daki Ukraynalı çocuklarla ilgili davada 22 Eylül'de duruşma düzenledi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (ECtHR), Rusya'nın 2014'te Kırım'ı işgali sırasında devlet bakımında olan ve akıbeti hâlâ bilinmeyen on Ukraynalı çocukla ilgili davada 22 Eylül'de Strasbourg'da kamuya açık duruşma gerçekleştirdi. Dava Ukrayna Helsinki İnsan Hakları Birliği (UHHRU) tarafından açıldı. Mahkeme, duruşmanın ardından kesin karar açıklamayacak; kabul edilebilirlik ve esasa ilişkin karar daha sonra verilecek.
Öne çıkanlar
- Dava numarası 6719/23 olup başvurucu Ukrayna Helsinki İnsan Hakları Birliği'dir (UHHRU).
- On çocuk 2009-2013 doğumlu olup 2014'te işgal sırasında Kırım'daki çocuk yurtlarında Ukrayna devletinin bakımı altındaydı ve yaşları bir ile beş arasındaydı.
- UHHRU, Rusya'nın Kırım'da kontrolü ele geçirmesinin ardından çocuklara Rus vatandaşlığı dayatıldığını ve onları Rus evlat edinme ile vesayet sistemlerine dahil ettiğini ileri sürüyor.
- 2014'ten bu yana çocukların akıbeti hakkında Ukrayna makamlarının tekrarlanan taleplerine rağmen bilgi bulunmuyor; UHHRU bazı çocukların isimlerinin 2023'te Rus evlat edinme sitelerinden kaybolduğunu ve bunun evlat edinilmiş olabileceklerine işaret ettiğini söylüyor.
- Başvurucular Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5. (özgürlük ve güvenlik hakkı) ve 8. (özel ve aile hayatına saygı hakkı) maddelerine dayanıyor; durumu zorla kaybetme olarak nitelendiriyor.
- 15 Şubat 2023'te ECtHR, ilgili olayların Rusya'nın Sözleşme'den çekilmesinden sonra gerçekleştiği gerekçesiyle Rule 39 kapsamındaki ara tedbir talebini reddetti; Rusya Nisan 2025'teki bildirime rağmen Mahkeme'ye görüş sunmadı.
- Ukrayna hükümeti, Sözleşme'nin 46. maddesi kapsamında Rusya'nın çocukların bilgilerini açıklamasını, Ukrayna'ya iadesini sağlamasını ve uluslararası mekanizmalarla işbirliği yapmasını talep ediyor; ECtHR 2014'ten bu yana Rusya'nın Ukrayna'daki ağır insan hakları ihlallerini ele alan tek uluslararası mahkeme olduğunu belirtiyor.
Ne oldu
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (ECtHR), 22 Eylül 2026'da Strasbourg'daki bir dairesinde, 6719/23 sayılı dava kapsamında kamuya açık bir duruşma gerçekleştirdi. Dava, Ukrayna Helsinki İnsan Hakları Birliği (UHHRU) tarafından, 2014'te Rusya'nın Kırım'ı işgali sırasında Ukrayna devletinin bakımında olan ve akıbeti hâlâ bilinmeyen on Ukraynalı çocuk adına açıldı. UHHRU'ya göre çocuklar, 2009-2013 yılları arasında doğmuş ve işgal sırasında bir ile beş yaşları arasındaydı. Başvurucu, Rusya'nın Kırım üzerinde kontrolü ele geçirmesinin ardından bu çocuklara Rus vatandaşlığı dayatıldığını ve onların Rus evlat edinme ile vesayet sistemlerine dahil edildiğini ileri sürüyor; 2014'ten bu yana çocukların nerede olduğuna ilişkin bilgi bulunmadığını, Ukrayna makamlarının tekrarlayan taleplerine rağmen yanıt alamadığını ve bazı çocukların isimlerinin 2023'te Rus evlat edinme sitelerinden kaybolduğunu kaydediyor.
Başvurucular Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5. maddesi (özgürlük ve güvenlik hakkı) ile 8. maddesine (özel ve aile hayatına saygı hakkı) dayanıyor; zorla kaybetme nitelendirmesi yapıyorlar. Dava, çocukların sosyal kimliklerini Ukrayna vatandaşı olarak kaybettiklerini ileri sürüyor. Mahkeme, 2014'ten bu yana Rusya'nın Ukrayna'daki ağır insan hakları ihlallerini ele alan tek uluslararası mahkeme olduğunu belirtiyor. Duruşmada Ukrayna'nın ECtHR nezdindeki Hükümet Temsilcisi Margaryta Sokorenko konuştu ve Sözleşme'nin 46. maddesi kapsamında Rusya'nın çocukların kimliğini ve yerini açıklaması, onların Ukrayna'ya dönüşünü sağlaması ve uluslararası mekanizmalarla işbirliği yapması gibi belirli tedbirlerin belirlenmesini talep etti. Duruşmanın ardından Mahkeme, kabul edilebilirlik ve esasa ilişkin nihai kararı daha sonra açıklayacak.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Bir kaynak, ECtHR'nin Rusya'ya bildiriminin zamanlamasını farklı aktararak bunu Mart 2025 olarak belirtiyor ve Mart 2026'da taraflara ek sorular yöneltildiğini ileri sürüyor; diğer tüm raporlar bildirimin Nisan 2025'te yapıldığı konusunda hemfikir.
Arka plan
Rusya, 2022'de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin tarafı olmaktan çıktı; Mahkeme, Şubat 2023'te bu davada Rule 39 kapsamındaki ara tedbir talebini, ileri sürülen evlat edinmeyle ilgili olayların Rusya'nın Sözleşme'den çekilmesinden sonra gerçekleştiği gerekçesiyle reddetti. UHHRU'ya göre Rusya'nın Kırım'da kontrolü ele geçirmesinin ardından 4.000'den fazla öksüz ve ebeveyn bakımından yoksun çocuk otomatik olarak Rus vatandaşı ilan edildi ve Rus evlat edinme ile vesayet sistemlerine dahil edildi. Rusya, 2014 sonrasında kendi mevzuatını Kırım'a — evlat edinme kuralları dahil — genişletti ve Ukrayna, oradaki kurumlardaki çocuklara ilişkin bilgilere erişimini kaybetti.