Ukrayna, Budapeşta'nın katılmayı reddetmesine rağmen ‘Karpat Sekizlisi’ (C8) formatını başlattı
Ukrayna, 18-19 Eylül'de Bukovel'de düzenlenen zirveyle ‘Karpat Sekizlisi’ (C8) bölgesel işbirliği formatını başlattı. Format, Ukrayna'nın yanı sıra Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve AB'yi kapsamayı hedefliyordu; ancak Budapeşta daveti reddettiğini açıkladı. Macaristan Başbakanı Péter Magyar, formatın üyesi olmadıklarını söyleyerek C8'i ‘köy futbolu’na benzetti; Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha ise Magyar'ın açıklamalarını ‘temelsiz biçimde kavgacı’ olarak nitelendirdi. Zirvede ayrıca Ukrzaliznytsia için bir ‘Demiryolu Koalisyonu’ kurulması ve Dünya Bankası ile EBRD'den toplam 230 milyon dolarlık finansman taahhütleri kararlaştırıldı.
Öne çıkanlar
- C8 formatı 18 Eylül'de Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky tarafından duyuruldu; ilk zirve 18-19 Eylül'de Bukovel'de yapıldı.
- Format, Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve AB'yi kapsamayı hedefliyordu; ancak Macaristan daveti reddetti.
- Zirve sonunda ortak bildiriyi Ukrayna, Avusturya, Polonya, Romanya, Sırbistan ve Slovakya imzaladı; Macaristan imzalamadı.
- Macaristan Başbakanı Péter Magyar 21 Eylül'de parlamentoda Macaristan'ın ‘iyi nedenlerle’ davete katılmadığını söyledi; nedenleri açıklamadı.
- Zirvede Ukrzaliznytsia'ya destek için ‘Demiryolu Koalisyonu’ kurulması kararlaştırıldı; Dünya Bankası 100 milyon dolarlık, EBRD ise 130 milyon euroluk finansman taahhüt etti.
- Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha, Magyar'ın açıklamalarını ‘temelsiz kavgacı’ diye eleştirip ‘Orbánizm'in Macaristan'da varlığını sürdürdüğünü’ yazdı.
Neden önemli
C8, Ukrayna'nın AB işbirliğinde alıcı değil bölgesel lider olarak konumlanma girişimidir ve güvenlik, enerji, lojistik ile sınır ötesi projeleri kapsamaktadır. Budapeşta'nın, Viktor Orbán'dan Péter Magyar'a hükümet değişikliğine rağmen daveti reddetmesi, Ukrayna'nın C8'i birleşik bir bölgesel blok olarak sunma çabasını zorlaştırmaktadır. Zirvenin Demiryolu Koalisyonu, Dünya Bankası ve EBRD finansmanı ile yaklaşık 40 milyar euroluk yatırım portföyü gibi somut çıktıları, formatın siyasi sembolizmin ötesine geçtiğini göstermektedir. Naftogaz-MOL arasındaki 20 Eylül'de açıklanan petrol depolama mutabakatı ise hem C8'in hedeflediği sınır ötesi enerji işbirliğini hem de Macar hükümetinin kendi şirketiyle yapılan anlaşmaları tanımamasıyla ortaya çıkan sınırları gözler önüne sermektedir.
Ne oldu
Ukrayna, 18 Eylül 2026'da Bukovel'de düzenlenen zirveyle ‘Karpat Sekizlisi' (C8) bölgesel işbirliği formatını başlattı. Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, formatı Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve AB'yi bir araya getirecek yeni bir bölgesel işbirliği çerçevesi olarak duyurdu. Zirve, Ukrayna Devlet Başkanı, Cumhurbaşkanlığı Ofisi üst düzey yetkilileri, neredeyse tüm Bakanlar Kurulu, söz konusu yedi ülke ve AB'den uluslararası ortaklar ile Ukraynalı ve yabancı iş dünyası temsilcilerini bir araya getirdi. C8'in açıklanan amacı, Karpat bölgesindeki sekiz ülkeyi ortak ekonomik ve iş projeleri, sınır ötesi girişimler ile AB finansmanı çekmek için bir araya getirmek; güvenlik, enerji, lojistik ve topluluklara destek alanlarında hem ülke hem bölge düzeyinde işbirliği öngörülmektedir. Zirve kapsamında ayrıca ‘Demiryolu Koalisyonu' adı verilen yeni bir uluslararası format üzerinde anlaşmaya varıldı; bu yapı, Ukrzaliznytsia'nın lokomotif filosu, finansmanı, enerji dayanıklılığı ve modernizasyonu için ‘Gönüllü Koalisyonu' ve ‘Yetenek Koalisyonu'nun yanına eklendi. Dünya Bankası, RELINC projesi kapsamında Ukrzaliznytsia için 100 milyon dolarlık hibe finansmanı onayladı; EBRD ise UZ Energy çerçevesinde demiryolunun enerji dayanıklılığı için 130 milyon euro yönlendirmeyi prensipte kabul etti; anlaşmaların Eylül sonuna kadar imzalanması planlanıyor. Cumhurbaşkanlığı, zirve kapsamında yaklaşık 40 milyar euroluk bir ortak yatırım portföyü ve 1 milyar euroyu aşan yaklaşık 50 anlaşmanın imzaya hazır olduğunu açıkladı. Macaristan, zirveye başkentten üst düzey bir temsilci göndermedi; Macaristan'ı yalnızca Kıyiv Büyükelçiliği'nin geçici maslahatgüzarı düzeyinde bir diplomat temsil etti ve Macaristan, ortak bildiriyi imzalayan altı ülke arasında yer almadı. Macaristan Başbakanı Péter Magyar, 21 Eylül'de parlamentoda yaptığı konuşmada, Ukrayna'nın davetini ‘iyi nedenlerle' reddettiklerini belirterek Macaristan'ın C8'e katılmadığını söyledi. Magyar ayrıca, 20 Eylül'de Ukrayna'nın devlet enerji şirketi Naftogaz'ın, Macar MOL ile Macaristan topraklarında sınır yakınında petrol ürünleri depolama tesisi inşasına yönelik imzaladığı mutabakatı tanımadığını, MOL'un hükümetin onayı olmadan görüşme yürüttüğünü ve Macaristan'da Ukrayna'ya ait herhangi bir petrol deposuna izin verilmeyeceğini açıkladı. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha ise X üzerinden Magyar'ın açıklamalarını ‘temelsiz biçimde kavgacı’ olarak nitelendirip, Macaristan'ın C8'e ‘kategorik olarak’ katılmama kararının nedenlerinin bilinmediğini belirtti; Sybiha ayrıca ‘Viktor Orbán gitmiş olsa da onun engelleme ve yalıtım politikası varlığını sürdürüyor’ ifadelerini kullandı. Magyar ise sosyal medyada C8'i ‘komşu köyde kurulan bir futbol takımına’ benzeterek ‘sizi tanımıyoruz ama siz takımdasınız ve topu getirmeniz gerekiyor’ dedi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna tarafı, C8 zirvesini somut çıktıları öne çıkararak sunmaktadır: Ukrzaliznytsia için kurulan Demiryolu Koalisyonu, Dünya Bankası'nın 100 milyon dolarlık RELINC hibesi ve EBRD'nin UZ Energy kapsamındaki 130 milyon euroluk paketi ile yaklaşık 40 milyar euroluk yatırım portföyü ve 1 milyar euroyu aşan 50 anlaşma. Ukrayna, C8'i AB işbirliğinde salt bir alıcı değil, bölgesel bir inisiyatör ve lider olarak konumlanmanın aracı olarak çerçevelemektedir. Macaristan'ın reddi ise Devlet Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı tarafından önceki Viktor Orbán döneminin devamı niteliğinde bir engelleme olarak yansıtılmakta; Sybiha ‘Orbánizm'in Macaristan'da varlığını sürdürdüğünü’ vurgulamıştır. Kiev ayrıca Macaristan'ın enerji şirketi MOL'le imzaladığı mutabakat zaptının reddedilmesine de itiraz ederek iki ülke enerji şirketleri arasındaki ‘doğrudan, pragmatik ve karşılıklı yarara dayalı işbirliğinin’ sorgulanmasını eleştirmiştir.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Kaynaklarda üç noktada görüş ayrılıkları bulunmaktadır. Birincisi, C8 zirvesinin tarihleri konusundadır: çoğu kaynak 18-19 Eylül derken, bazıları etkinliğin 18-20 Eylül arasında Huta ve Bukovel'i kapsayacak şekilde sürdüğünü yazmaktadır. İkincisi, Magyar'ın Macaristan'ın reddi için kullandığı söylenmiş sözlerdir: bazı kaynaklar ‘iyi nedenler' (‘хороші причини’) derken, HVG'ye atıfla aktaran kaynaklar ‘ağır basan / saygın nedenler' (‘поважні причини’) ifadesini kullanmaktadır. Üçüncüsü, Macaristan'ın C8 içindeki statüsüdür: Zelensky başlangıçta 18 Eylül açıklamasında Macaristan'ı C8 üyesi olarak sıralamış, ancak Budapeşta'nın kamuoyu önünde daveti reddettiğini açıklamasının ardından zirvenin sonuç bildirisi yalnızca Ukrayna, Avusturya, Polonya, Romanya, Sırbistan ve Slovakya tarafından imzalanmıştır; bu da erken haberlerde Macaristan'ın durumunun tartışmalı kalmasına yol açmıştır.
Arka plan
Mayıs ayında Péter Magyar, Viktor Orbán'ın yerine Macaristan başbakanı olarak göreve gelmiştir; ancak Ukrayna, Macaristan'ın Rus enerjisi alımını sürdürdüğünü ve Ukrayna'nın AB üyeliği bağlamında Transkarpatya'daki Macar azınlık konusunu gündeme getirmeye devam ettiğini not etmektedir. Ukrayna zaten ‘Gönüllü Koalisyonu' ve ‘Yetenek Koalisyonu' formatlarına katılmakta olup Demiryolu Koalisyonu üçüncü, demiryoluna özgü bir format olarak sunulmaktadır. Altyapı Bakanı Mykola Kalashnyk'a göre, tam kapsamlı işgalin başlangıcından bu yana Ukrzaliznytsia'nın 533 lokomotifi ve özel sanayi işletmelerine ait 75 lokomotif hasar görmüştür.