Zelensky, ‘Karpat Sekizliği’ (C8) formatını Bukovel’de başlattı: Polonya füze savunma koalisyonuna katıldı
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky, 18 Eylül’de İvano-Frankivsk bölgesindeki Bukovel’de düzenlenen ‘Karpat Sekizliği’ (C8) zirvesinin açılışını yaparak Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve AB’yi bir araya getiren yeni bir bölgesel işbirliği formatı başlattığını duyurdu. Zirvede imzalanan deklarasyonla yıllık zirveler ve Karpat entegrasyon inisiyatifi taahhüt edildi, yaklaşık 95 projelik ve 40 milyar avroluk ortak bir yatırım portföyü ve 1 milyar avronun üzerinde anlaşma sunuldu. Polonya Başbakanı Donald Tusk, Varşova’nın anti-balistik koalisyona katıldığını açıkladı; Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ve Romanya Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan da Zelensky ile ikili görüşmeler yaptı.
Öne çıkanlar
- C8 formatı Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve AB’yi bir araya getiriyor; ilk zirve 18–20 Eylül’de İvano-Frankivsk bölgesindeki Bukovel’de yapılıyor
- Zirvede yaklaşık 95 projelik ve 40 milyar avroluk ortak bir yatırım portföyü sunuldu; 1 milyar avronun üzerinde 50’den fazla anlaşma imzalanmaya hazırlandı
- Zelensky 1,5 gigavat kapasiteli bir Karpat rüzgâr enerjisi kümesi önerdi; portföyün yaklaşık yarısı enerji projelerinden oluşuyor
- Polonya Başbakanı Donald Tusk, Varşova’nın ortak bir Avrupa balistik füze savunma sistemi için Temmuz’da Paris’te başlatılan anti-balistik koalisyona katıldığını açıkladı
- Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić ve Romanya Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan, Zelensky ile Ukrayna’nın AB üyeliği, Sırbistan ile AB yolu ve Rus saldırıları gibi konularda ikili görüşmeler yaptı
- İlk günün sonunda imzalanan deklarasyon güvenlik, enerji dayanıklılığı, sınır ötesi lojistik, biyoçeşitliliğin korunması ve Ukraynalı gazilerin yeniden entegrasyonu gibi alanlarda yıllık işbirliği öngörüyor
- Eski ABD Büyükelçisi Valeriy Çali, yeni formatın 2006’dan beri yürürlükte olan Karpat İnisiyatifi’yle büyük ölçüde aynı ülkeleri kapsadığını ve B9 (Bükreş Dokuzlusu) formatına katılımın Ukrayna için daha acil bir güvenlik önceliği olduğunu söyleyerek etkinliği sorguladı
Neden önemli
C8, Ukrayna’nın öncülüğünde sekiz Karpat ülkesini ve AB’yi bir araya getiren yeni bir bölgesel işbirliği çerçevesi kuruyor; üye ülkeler zirveyi yıllık hale getirmeyi ve güvenlik, enerji, sınır ötesi lojistik ve gazi desteği gibi somut alanlarda işbirliğini taahhüt ediyor. Zirve, Zelensky’ye Sırbistan, Romanya ve Polonya liderleriyle ikili temas için nadir bir platform sağladı; ayrıca Polonya’nın anti-balistik koalisyona katılımı burada duyuruldu. Yatırım portföyünün yaklaşık yarısını oluşturan enerji bileşeni, Zelensky’nin Ukrayna ve Karpat bölgesini Rusya’ya enerji bağımlılığını azaltma hedefine bir tedarikçi olarak konumlandırma girişimiyle örtüşüyor.
Ne oldu
Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky 18 Eylül’de İvano-Frankivsk bölgesindeki Bukovel’de düzenlenen Karpat Sekizliği (C8) formatının açılışını yaptı. Format; Ukrayna, Romanya, Sırbistan, Polonya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve AB’yi bir araya getiriyor ve güvenlik, enerji, lojistik, sınır ötesi ekonomik işbirliği ile topluluklara destek alanlarında ‘bir diğer güçlü etkileşim unsuru’ yaratmayı hedefliyor. Zirvenin açılış gününde, Karpat Ekonomik Forumu’nda sekiz ülke yaklaşık 95 projelik ve 40 milyar avroluk ortak bir yatırım portföyü sundu; hazırlanan 50’den fazla anlaşma toplamda 1 milyar avroyu aştı. Zelensky ayrıca 1,5 gigavat kapasiteli bir Karpat rüzgâr enerjisi kümesi önerdi. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, Romanya Cumhurbaşkanı Nicuşor Dan ve Polonya Başbakanı Donald Tusk katıldı; üçüyle de ikili görüşmeler yapan Zelensky, Polonya ile AB üyeliği yolundaki Ukrayna desteği ve Sırbistan’ın Avrupa entegrasyonu gibi konuları ele aldı. Tusk, Varşova’nın ortak bir Avrupa balistik füze savunma sistemine yönelik anti-balistik koalisyona katıldığını duyurdu ve Polonya’nın Ukrayna’ya yeni bir askeri yardım paketi hazırladığını söyledi. Slovakya Başbakanı Robert Fico hastalık nedeniyle gelmedi. İlk günün sonunda katılımcılar, Karpat Entegrasyon İnisiyatifi’ni kuran ve yıllık zirveler öngören bir ortak deklarasyon imzaladı.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna medyası zirveyi Zelensky’nin diplomatik inisiyatifi ve artan bölgesel etki açısından çerçeveledi: 40 milyar avroluk proje portföyü, 1 milyar avroyu aşan anlaşmalar ve önerilen 1,5 GW rüzgâr kümesi yoğun biçimde vurgulandı. Vučić, Dan ve Tusk ile yapılan ikili görüşmeler, ‘dört komşu ülkeyle’ (Macaristan, Romanya, Polonya, Sırbistan) ilişkilerin iyileştiği ve iki AB üyelik müzakere kümesinin açıldığı yorumuyla birlikte sunuldu. Eski ABD Büyükelçisi Valeriy Çali’nin eleştirel yorumları, formatın mevcut Karpat İnisiyatifi ve diğer yapılarla örtüştüğü ve B9’a katılımın daha acil bir güvenlik önceliği olduğu yönündeki şüpheleri de yansıtıldı; ayrıca hükümet ve milletvekillerinden oluşan büyük bir Ukrayna heyetinin bütçe açığı üzerinde çalışmak yerine Bukovel’de olduğu ileri sürüldü. Deklarasyonun Ukraynalı gazilerin yeniden entegrasyonuna yönelik taahhüdü de özellikle öne çıkarıldı.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Sağlanan kaynaklarda dört önemli tutarsızlık var: (1) hastalanan Slovakya Başbakanı Robert Fico’nun yerine kimin katıldığına ilişkin farklı bilgiler — bazıları İçişleri Bakanı Matúš Šutaj Eštok’un adını verirken bazıları Dışişleri Bakanlığı Devlet Sekreteri Marek Eštok’u adres gösteriyor; (2) ekonomik bölüme katılan iş dünyası temsilcisi sayısı yaklaşık 500 ile 550 arasında değişiyor; (3) yatırım portföyünün toplam değeri yaklaşık 40 milyar avro ile 42,5 milyar avronun üzeri arasında raporlanıyor; (4) Zelensky’nin ekonomik sonuçlara ilişkin açıklaması kimi yerlerde ‘1 milyar avro’, kimi yerlerde ise ‘1 milyar dolar’ olarak aktarılıyor. Veri, kaynaklarındaki farklılıklardan bağımsız olarak kullanılmamalıdır.
Arka plan
‘Karpat Sekizliği’ sekiz Karpat ülkesinin tamamını bir araya getiren bir girişim değil: Karpat İnisiyatifi aynı ülkelerin çoğunu kapsayacak şekilde 4 Ocak 2006’dan bu yana yürürlükte. Eski büyükelçi Valeriy Çali, C8’in AB Tuna Bölgesi Stratejisi, Karpat Avro Bölgesi, Via Carpatia, Merkezi Avrupa Girişimi (CEI) ve B9 (Bükreş Dokuzlusu) gibi mevcut formatlarla önemli ölçüde örtüştüğüne ve güvenlik açısından Ukrayna için yeni bir Karpat formatı düzenlemekten çok B9’a katılımın daha acil bir öncelik olduğuna dikkat çekti. Polonya’nın da katıldığı anti-balistik koalisyon Temmuz ayında Paris’te başlatılmıştı; Polonya’dan önce Ukrayna, Danimarka, Fransa, Almanya, İtalya, Norveç, İspanya, İsveç, İngiltere ve Hollanda dahil 10 Avrupa ülkesi katılmıştı. Ukrayna ve Sırbistan, C8 üyesi iki AB aday ülkesidir. 17 Eylül’de bir Rus saldırı dronu Ukrayna–Polonya sınırındaki Yahodyn-Dorohusk sınır kapısı yakınına düştü ve 18 Eylül’de Polonya’nın Rzeszów ve Lublin havalimanları, batı Ukrayna hava sahasındaki Rus saldırı araçları nedeniyle üst üste üçüncü gün hizmet veremedi.