AB Komisyonu, Ukrayna'nın üyelik sonrası AB tarım piyasasına erişimini sınırlamayı öneriyor
Avrupa Komisyonu, 6 Ekim'de kabul ettiği genişleme paketiyle Ukrayna'nın AB üyesi olduktan sonra bile tarım piyasasına ve Ortak Tarım Politikası (CAP) sübvansiyonlarına erişimini önemli ölçüde sınırlamayı önerdi. Özellikle Polonya, Fransa ve İtalya'nın Ukrayna tahılı ve yağlı tohumları karşısındaki rekabet endişelerini yatıştırmayı amaçlayan teklif, Ukrayna Tarım Politikası Bakanı Taras Vısotskiy tarafından reddedildi. Komisyon ayrıca Ukrayna, Moldova, Karadağ ve Arnavutluk için sabit tarih içermeyen bireysel 'yol haritaları' sunmayı planlıyor.
Öne çıkanlar
- Komisyon, Ukrayna AB üyesi olduktan sonra 'hassas' tarım ürünlerine (buğday ve diğer tahıllar) yönelik mali destek ve piyasa erişimini önemli ölçüde sınırlamayı öneriyor.
- Öneriler, Ukrayna'nın tarım sektörünün ölçeği, yapısı ve 'çok yüksek verimliliği' ile gerekçelendiriliyor.
- CAP bütçesi yıllık yaklaşık 55 milyar avro olup AB bütçesinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor; Ukrayna'nın yaklaşık 30 milyon hektarlık tarım alanı, mevcut kurallar altında en büyük CAP ödemeleri alıcısı yapabilir.
- Önerilerin amacı Polonya, Fransa ve İtalya başta olmak üzere mevcut üye devletlerin Ukrayna tahılı ve yağlı tohumlarıyla ilgili rekabet endişelerini gidermek.
- Komisyon, Ukrayna'ya tam piyasa erişimi yerine savaş nedeniyle kesintiye uğrayan Afrika ve Orta Doğu'daki geleneksel üçüncü ülke pazarlarına yeniden erişim sağlamayı tercih ediyor.
- Ukrayna Tarım Bakanı Taras Vısotskiy, kalıcı kısıtlamaları kabul edemeyeceklerini, geçiş dönemlerine ise belirli bir bitiş tarihiyle hazır olduklarını söyledi.
- Komisyon 28 Ekim'de Ukrayna, Moldova, Karadağ ve Arnavutluk için sabit üyelik tarihi içermeyen bireysel 'yol haritaları' sunmayı planlıyor.
Neden önemli
Öneriler, Ukrayna'nın ekonomisinin ve ihracat tabanının kilit unsuru olan tarım sektörünü etkileyen yeni bir üyelik sonrası kısıtlama kategorisi oluşturacak. Kısıtlama olmadan, Ukrayna yaklaşık 30 milyon hektarlık tarım alanı nedeniyle CAP ödemelerinin en büyük alıcısı haline gelebilir ve Polonya ile Macaristan'ın AB bütçesinde net faydalanıcıdan net katkıda bulunan ülkeye dönüşmesine yol açabilir. Ukrayna hükümeti, geçiş önlemlerini kabul etme ile kalıcı kısıtlamaları kabul etme arasında net bir ayrım çizerek, ikincisini tam AB üyeliğinin mantığıyla bağdaşmaz olarak nitelendiriyor.
Ne oldu
Avrupa Komisyonu 6 Ekim'de, Ukrayna'nın AB üyesi olduktan sonra bile tarım piyasasına ve Ortak Tarım Politikası (CAP) sübvansiyonlarına erişimini önemli ölçüde sınırlamayı öneren bir genişleme politikası paketi kabul etti. Öneriler, Polonya, Fransa ve İtalya başta olmak üzere mevcut üye devletlerin, Ukrayna'nın büyük ölçekli tahıl ve yağlı tohum üretiminin Avrupa piyasasını doldurabileceği yönündeki endişelerini yatıştırmayı amaçlıyor.
Komisyonun belgelerine göre, Ukrayna'nın yaklaşık 30 milyon hektarlık tarım alanı — AB toplamının yaklaşık dörtte biri — mevcut kurallar altında Ukrayna'yı CAP ödemelerinin en büyük alıcısı yapacak. Komisyon bunun yerine, savaş nedeniyle kesintiye uğrayan Afrika ve Orta Doğu'daki geleneksel ihracat pazarlarına yeniden erişim sağlamayı tercih ediyor.
Ukrayna, Moldova, Karadağ ve Arnavutluk üyelik yolunda 'en ileri' dört aday ülke olarak belirlendi. Komisyon, 28 Ekim'de bu ülkeler için sabit üyelik tarihi içermeyen bireysel 'yol haritaları' sunmayı planlıyor.
Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, Ukrayna'nın belirli gıda ürünlerinin AB'ye satışında kalıcı kısıtlamalar öngören bir üyelik modelini 'kabul edemeyeceğini' belirtti. Vısotskiy, kademeli tarım desteği, geçici kotalar ve korunma önlemleri gibi geçiş dönemlerine hazır olduklarını, ancak bu tür önlemlerin açık bir bitiş tarihi olması gerektiğini söyledi.
Komisyon ayrıca aday ülkelerin AB fonlarına erişimini yargı, yolsuzlukla mücadele ve mali reformlardaki ilerlemeye bağlamayı ve AB Antlaşması'nın 7. maddesi kapsamında bir üye devletin oy haklarının askıya alınması prosedürünü basitleştirmeyi önerdi.
Arka plan
AB'nin Ortak Tarım Politikası yıllık yaklaşık 55 milyar avroya mal oluyor ve AB bütçesinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. 2023'te Polonya, Macaristan ve Slovakya, tam kapsamlı işgalin ardından AB'nin Ukrayna mallarına uyguladığı gümrük vergileri ve kotaları kaldırmasının ardından bazı Ukrayna tarım ürünlerinin ithalatını engelledi; mevcut AB-Ukrayna ticareti, hassas mallarda kotalar içeren güncellenmiş bir serbest ticaret anlaşmasıyla düzenleniyor. Ukrayna ve AB, 15 Haziran 2025'te 'Temeller' müzakere kümesini açtı; ek küme açılışları Haziran sonunda Macaristan'ın COELA çalışma grubundaki tutumu nedeniyle engellendi. Hedefli tarım kısıtlamaları, Ukrayna'nın üyelik müzakerelerinin 5. Kümesi (Kaynaklar, Tarım ve Uyum) kapsamındaki AB Ortak Pozisyonlarında resmileştirilecek. Ukrayna ve Moldova, 1 Ocak 2026'da AB'nin 'Evdeymiş Gibi Dolaş' (Roam Like at Home) sistemine katıldı.