Rusya'nın yabancı savaşçı ağı Meta ve Google reklam araçlarını kullanıyor: Politico soruşturması

Ne oldu

Politico, kâr amacı gütmeyen dijital demokrasi laboratuvarları ağı Code for Africa'nın raporuna dayanarak Rusya bağlantılı bir işe alım ağını ortaya koyan bir soruşturma yayımladı. Ağ, potansiyel adaylara ulaşmak ve kampanyaların etkinliğini ölçmek için Meta ile Google'un reklam ve izleme teknolojilerini kullanıyor. Araştırmacılar operasyonda kullanılan 89 web sitesi, 7 sosyal medya hesabı (Facebook dahil) ve 39 mesajlaşma hesabı ya da kanalı tespit etti; yeni işe alım kaynaklarının her gün ortaya çıktığı belirtildi. İşe alımcılar işsiz ya da güvencesiz çalışan, ağırlıklı olarak Afrika, Asya ve Belarus'taki genç erkekleri, kendi ülkelerinde kazanabileceklerinin çok üzerinde maaş teklifleriyle hedef alıyor. Teklifler inşaat işçiliği, güvenlik görevlisi kadrosu, film castingleri ya da Rusya vize yardımı gibi sivil iş olanakları kisvesinde sunuluyor; bazı sitelerin aralarında BBC'nin de bulunduğu Batılı medya kuruluşlarının logolarını kullanarak sahte bir onay algısı yarattığı bildiriliyor.

Politico'nun incelediği ilanlardan biri, yapay zekâyla üretilmiş, karanlık tenli erkeklerin asker üniformalarıyla yer aldığı bir görselle birlikte «karanlık tenli erkek oyuncular için yeni bir film projesi, küresel casting, 2025'te çekimler» ifadelerini taşıyordu; bu casting ilanı Almanya'da kayıtlı bir Facebook sayfasına yerleştirilmişti. «IRC Russian Bear» adına verilen başka bir reklamda ise üniformasına Rus bayrakları dikilmiş karanlık tenli bir asker görseliyle sözleşme imzasında 15.000 dolar ve aylık 3.000 dolar maaş vaat ediliyordu.

Code for Africa raporuna göre ağ, ABD ve İsveç merkezli şirketlerin yapay zekâ araçlarıyla site oluşturmuş; potansiyel adayların formlara girdiği kişisel veriler bir Avusturya şirketinin yazılımıyla toplanıp Rusya'ya aktarılmıştı. Ana işe alım markası Amsterdam'daki bir sunucuda barındırılırken, Batı'ya dönük bu katmanın arkasında sıradan Rus ticari barındırma sağlayıcıları, daha gerisinde ise kaldırma şikâyetlerine karşı direnmek için tasarlanmış bir «bulletproof» hosting katmanı bulunuyor.

Meta'nın bu işe alımcılara bağlı 300'den fazla reklam kampanyasını kaldırdığı Code for Africa direktörü Justin Arenstein tarafından aktarıldı. Rusça «контрактная служба», «инженерный контракт для иностранцев» gibi sorgularla ya da İngilizce «join the Russian army as a foreigner: legality, benefits, citizenship» gibi ifadelerle AB topraklarından yapılan aramalar, kullanıcıları doğrudan işe alım sitelerine yönlendiriyor. Araştırmacılar, Google'ın yapay zekâ destekli arama özetlerinin AB dillerine kıyasla diğer dillerde risk uyarılarını çok daha aşağıda gösterdiğini buldu. Google EMEA sözcüsü Alex McPhillips birçok sitenin Google reklamı kullandığı yönündeki iddiayı reddederken şirketin raporu «aktif olarak incelediğini» söyledi.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Sağlanan tüm Ukrayna kaynakları haberi Ukrayna'ya karşı savaş bağlamında çerçeveliyor ve Rus saldırganlığının Batılı teknoloji aracılığıyla nasıl sürdürüldüğünü vurguluyor. Ukrayna yayınları Code for Africa raporunu temel alan soruşturma bulgularının altını çiziyor, işe alım ağının sorumluluğunu Rusya'ya yüklüyor ve Afrika devletlerinin (Kenya, Güney Afrika) diplomatik tepkileriyle daha önceki haberleri (Bloomberg'ın Discord üzerinden işe alım, Küba'daki tutuklamalar, ECFR'nin bulguları) ölçek bağlamında öne çıkarıyor.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Code for Africa raporu, sıralanan işe alım sitelerinin çoğunun Google reklamı kullandığını ileri sürüyor; Google EMEA sözcüsü Alex McPhillips ise söz konusu iddiayı reddederek şirketin rapordaki bilgileri «aktif olarak incelediğini» söyledi.

Arka plan

Yılın başında Bloomberg, Rusya'nın Discord oyun platformu üzerinden savaş için yabancı işe aldığını bildirmiş, bu da işe alımın birden çok çevrimiçi kanal kullandığını gösteriyor. 2023'te Küba'da Ukrayna'ya karşı Rusya için savaşmak üzere Kübalıları yönlendiren insan kaçakçılığı ağlarıyla bağlantılı olduğu iddiasıyla 17 kişi gözaltına alınmıştı. Kenyalı milletvekili Kimani Ichung'wah Le Monde'a kendi ülkesinden 1.000'den fazla kişinin Ukrayna'ya karşı savaştığını söyledi. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi (ECFR) ayrıca, Rus drone ve silah fabrikalarında çalıştırılmak üzere Afrikalı kadınları işe alan bir ağı belgeledi. İşe alım teklifleri inşaat işçiliği, güvenlik kadrosu, film castingleri ya da Rusya vize yardımı gibi sivil olanaklar kisvesinde sunuluyor.