Ukrayna Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi, kefalet ödemelerini engelleyen bankaları soruşturmak üzere Ulusal Banka'ya süre verdi
Ukrayna Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi (HACC), eski Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı İrina Mudra da dahil olmak üzere "Forrest Gump" davası sanıklarının kefalet ödemelerini bankaların reddetmesi üzerine harekete geçti. 24 Eylül'de soruşturma hakimi, Mudra'nın savunmasının şikâyetini kabul ederek Ulusal Banka'dan (NBU) 24 saat içinde bankaların kefalet ödemelerini neden engellediğini araştırmasını istedi. İnsan hakları örgütleri, mahkemelerin kefaletle tahliye kararı vermesine rağmen sanıkların tutuklulukta kalmaya devam ettiğini ve bunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Ukrayna Anayasası'nı ihlal ettiğini bildirdi.
Öne çıkanlar
- 24 Eylül'de Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi soruşturma hakimi, İrina Mudra'nın bankaların kefalet ödemesini reddetmesine ilişkin savunma şikâyetini kabul etti.
- Mahkeme, Ulusal Banka'dan 24 saat içinde bankaların kefalet ödemelerini engelleyip engellemediğini denetlemesini, haksız redler tespit edilirse ödemelerin geçmesini sağlamasını ve mahkeme ile savunmaya yazışmalarını sunmasını istedi.
- Mahkeme kararı kesin hükme bağlandı ve temyiz yolu kapalı.
- İnsan hakları örgütleri, bankaların 10, 100 ve 1.000 grivna dahil küçük tutarlardaki ödemeleri, hatta avukatlar ve akrabaların yaptığı ödemeleri reddettiğini bildirdi; bankalar bunu gerekçe olarak "iç kuralları" ve gayri resmi olarak NBU tavsiyelerini gösterdi.
- İrina Mudra'ya 20 milyon grivna kefalet belirlendi; kendi varlıklarından yalnızca 5 milyon grivna yatırabildikten sonra hesaplarına haciz geldi; eşi kalan kısmı yatırmaya çalıştığında bankalar ödemeyi reddetti.
- Davada adı geçen bir diğer sanık Vadym Stoliar, 300 milyon grivna kefalet yatırabileceğini açıkladı ancak bankalar HACC hesaplarına yönelik ödemeleri işleme almayı reddetti.
- Ulusal Banka, kefalet ödemelerinin engellenmesinde "manuel bir müdahale" bulunmadığını, 15 bankanın "NBU'dan gelen bir çağrı sonrası" ödemeleri reddettiğine dair haberleri ise absürt olarak nitelendirdi.
Neden önemli
Yolsuzlukla mücadele davasının sanıkları, mahkemelerin kefaletle tahliye kararı vermesine rağmen bankaların ödemeleri reddetmesi nedeniyle tutuklu kalmaya devam ediyor; insan hakları örgütleri bunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Ukrayna Anayasası'nı ihlal ettiğini savunuyor. Mahkeme, NBU'nun kendisinin bankalara kefalet ödemelerini bloke etmeleri yönünde talimat verip vermediğini araştırmasına hükmederek merkez bankasının eylemlerini yargı denetimine açmış oldu. Bu durum, NABU ve SAP'nin üst düzey eski yetkilileri takip ettiği bir dönemde Ukrayna'nın yolsuzlukla mücadele kurumlarının güvenilirliğini doğrudan ilgilendiriyor.
Ne oldu
24 Eylül'de Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi soruşturma hakimi, eski Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı İrina Mudra'nın savunmasının, bankaların kefalet ödemesini işleme almayı reddetmesine ilişkin şikâyetini kabul etti. Mahkeme, Ulusal Banka'ya (NBU) 24 saat içinde bankaların bu tür ödemeleri engelleyip engellemediğini denetleme, redlerin haksız bulunması halinde kefaletin geçmesini sağlama ve bankalara gönderdiği yazışma ile tavsiyeleri mahkeme ve savunmaya iletme yükümlülüğü getirdi; karar kesin hükme bağlandı ve temyiz yolu kapalı.
Dava, Mudra'nın yanı sıra "Forrest Gump" operasyonunun diğer sanıklarını da kapsıyor. Mudra'ya 25 Ağustos'ta 20 milyon grivna kefaletle tahliye edilebileceği tutukluluk kararı verildi; kendi varlıklarından yalnızca 5 milyon grivna yatırabildikten sonra hesaplarına haciz geldi, eşi kalan kısmı yatırmaya çalıştığında bankalar ödemeyi reddetti. Davanın bir diğer sanığı milletvekili Vadym Stoliar ise 300 milyon grivna kefelet yatırabileceğini açıklamış, bankalar yine HACC hesabına yönelik ödemeleri reddetmişti. İnsan hakları örgütleri, bankaların 10, 100 ve 1.000 grivna gibi küçük tutarlardaki ödemeleri, avukatların ve akrabaların yaptığı ödemeleri de reddettiğini, bankaların bunu gerekçe olarak "iç kurallarını" ve gayri resmi olarak NBU tavsiyelerini gösterdiğini bildirdi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna basını, Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi ile Ulusal Banka arasındaki gerilimi öne çıkararak NBU'nun "manuel müdahale yoktur" açıklamasını, insan hakları örgütleri ve banka kaynaklarının düzenleyici kurumun redleri yönlendirdiği yönündeki iddialarıyla yan yana getiriyor. Yayınlar, Harkiv İnsan Hakları Koruma Grubu, Sivil Özgürlükler Merkezi, Ukrayna İnsan Hakları Enstitüsü ve diğer kuruluşların kefaletin "görünüşte" kaldığına dair ortak açıklamasına geniş yer veriyor. Haberler, olayı daha geniş "Forrest Gump" ve "Midas" yolsuzluk operasyonları çerçevesine yerleştirerek Mudra, Vadym Stoliar, Maksım Mıkitas, Viktor Dubovık, Valentın Yelizov ve Herman Halüşçenko'nun isimlerini anıyor ve Mudra'nın tutukluluğunun devam etmesini kefalet sistemindeki işlevsizliğin bir belirtisi olarak sunuyor.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
ZN.UA, NV, hromadske, Ukrainska Pravda, Suspilne ve Nterfaks-Ukrayina kaynaklarına dayanan haberlerde bankaların ve banka kaynaklarının redleri NBU'nun HACC hesaplarına kefalet ödemelerini işleme almama yönündeki talimatına dayandırdığı aktarılırken, Ulusal Banka "manuel müdahale" bulunmadığını, 15 bankanın "NBU'dan gelen bir çağrı sonrası" ödemeleri reddettiğine dair haberleri absürt olarak nitelendirdi. NBU ayrıca bankalara kefalet ödemelerini otomatik olarak reddetme ya da otomatik olarak kabul etme yönünde bir talimat vermediğini, her işlemin bankanın risk değerlendirmesine göre karara bağlandığını söyledi; insan hakları örgütleri ve Mudra'nın savunması ise bankaların ödemeleri yalnızca ödeme amacında "kefalet" kelimesinin ve alıcının HACC olmasının reddettiğini bildirdi. Milletvekili Olha Vasılevska-Smahliuk de kararı kamuoyu önünde sorgulayarak Ceza Muhakemesi Kanunu'nun soruşturma hakiminin böyle bir denetim emri vermesini öngörmediğini ve bankacılık sırrını ihlal etmeden 24 saat içinde yerine getirilmesinin tartışmalı olduğunu savundu.
Arka plan
"Forrest Gump" operasyonu NABU ve SAP tarafından 19 Ağustos'ta duyuruldu; soruşturma kapsamında sanıkların devlete ait Sense Bank'ı ele geçirip "Midas" davası sanığı için (haberlerde eski enerji ve adalet bakanı Herman Halüşçenko olarak gösteriliyor) kefalet ödemek üzere kriminal kökenli fonları akladıkları iddia ediliyor. Aynı gün Cumhurbaşkanı Zelensky, İrina Mudra'yı Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcılığı görevinden aldı; 25 Ağustos'ta Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi, Mudra hakkında 20 milyon grivna kefaletle tahliye edilebilecek tutukluluk kararı verdi. Savcılar Mudra'nın 250 milyon grivnanın üzerinde varlığa sahip olabileceğini belirterek kefaletin 150 milyon grivna olarak belirlenmesini istedi; Mudra kendi varlıklarından yalnızca 5 milyon grivna yatırabildikten sonra hesaplarına haciz geldi, eşi kalan kısmı yatırmaya çalıştığında bankalar ödemeyi reddetti.