Estonya Savunma Bakanı Pevkur, Ukrayna için 70 milyon euroluk topçu mühimmatı ihalesinin başarısızlığı nedeniyle istifa etti
Avrupa Komisyonu, Estonya'nın 2024'te Ukrayna için imzaladığı ve daha önce mühimmat satışı yapmamış Hint şirketlerine 70 milyon avronun üzerinde avans ödenen topçu mermisi sözleşmesinin yerine getirilmemesini soruşturuyor. Komisyon, Estonya'nın söz konusu tutarı Avrupa Barış Fonu'na iade edip etmeyeceğini henüz ne doğrulayabiliyor ne de dışlayabiliyor. Soruşturma bulgularının yol açtığı skandal üzerine Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur 3 Eylül'de istifa ettiğini açıkladı.
Öne çıkanlar
- Avrupa Komisyonu, Estonya'nın 2024'te Ukrayna için imzaladığı topçu mermisi sözleşmesinin yerine getirilmemesi konusunda Estonya makamlarıyla temas halinde.
- Sözleşmenin değeri 70 milyon avronun üzerindeydi; tutar Avrupa Barış Fonu aracılığıyla, dondurulmuş Rus varlıklarından elde edilen ve Ukrayna'ya askeri destek için yönlendirilen gelirlerden karşılanmıştı.
- Paralar, daha önce mühimmat satışıyla uğraşmamış Hint şirketlerine avans olarak ödendi; sözleşme hiç yerine getirilmedi.
- Avrupa Komisyonu sözcüsü Christian Wigand, fonların iadesine yönelik prosedürün uygulanıp uygulanmayacağını şimdilik ne doğrulayabildiklerini ne de dışlayabildiklerini söyledi.
- Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur 3 Eylül'de istifa ettiğini açıkladı; resmi istifanın parlamentonun yaz tatilinden sonraki ilk oturumunun yapılacağı 14 Eylül'den önce gerçekleşmeyeceği belirtildi.
- Sözleşmeyi Estonya Savunma Bakanlığı adına Estonya Savunma Yatırımları Merkezi (RKIK) akdetti; ülke sözleşmedeki teslimatı yapmayan ilgili Hint şirketine karşı dava açmış durumda.
Neden önemli
Daha önce mühimmat satışı yapmamış Hint şirketlerine ödenen 70 milyon avroluk avansın Ukrayna'ya yönelik askeri tedarikte ortaya çıkardığı açıklar, AB fonlu askeri alımlarda denetim zafiyetine işaret ediyor. Avrupa Komisyonu'nun Estonya'dan parayı geri isteyebileceği ihtimali, Avrupa Barış Fonu kapsamında hesap verebilirlik açısından emsal oluşturabilir. Bir AB ve NATO üyesinin Ukrayna'yı aktif olarak destekleyen savunma bakanının istifası, Ukrayna'ya askeri yardım hattının siyasi kırılganlığını gözler önüne seriyor.
Ne oldu
Avrupa Komisyonu, 2024'te Estonya tarafından imzalanan ve Ukrayna için topçu mermisi tedarikine yönelik sözleşmenin yerine getirilmemesiyle bağlantılı olarak Estonya makamlarıyla temas halinde olduğunu doğruladı. Sözleşmenin değeri 70 milyon avronun üzerindeydi; tutar Avrupa Barış Fonu aracılığıyla, dondurulmuş Rus varlıklarından elde edilen ve Ukrayna'ya askeri destek için yönlendirilen gelirlerden karşılanmıştı. Estonya Savunma Yatırımları Merkezi (RKIK), sözleşmeyi Estonya Savunma Bakanlığı adına akdeden ulusal uygulama birimi olarak devreye girdi; toplam tutarın tamamı avans olarak, daha önce mühimmat satışıyla uğraşmamış Hint şirketlerine ödendi.
Mühimmat hiç teslim edilmedi. Estonya, teslimatı yapmayan ilgili Hint şirketine karşı dava açmış durumda. Komisyon sözcüsü Christian Wigand, vakanın fonların iadesine yönelik prosedür kapsamına girip girmediğini şimdilik ne doğrulayabildiklerini ne de dışlayabildiklerini söyledi. Komisyon, AB düzeyindeki fonlarda olduğu gibi vergi mükelleflerinin parasının amacına uygun harcanmasını sağlayan güvenceler ve fon iadesi süreçleri bulunduğunu hatırlattı.
Denetleme bulguları Estonya'da büyük bir skandala yol açtı. Savunma Bakanı Hanno Pevkur 3 Eylül'de istifa ettiğini açıkladı; resmi istifanın, Estonya parlamentosu Riigikogu'nun yaz tatilinden sonraki ilk oturumunun yapılacağı 14 Eylül'den önce gerçekleşmeyeceği belirtildi. Pevkur, sözleşmeleri görevi kapsamında olmadığı için okumadığını, ancak siyasi sorumluluğu üstlenmenin doğru olduğunu söyledi.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Ukrayna kaynakları, 6,5–6,6 milyar avroluk Avrupa Barış Fonu paketinin durumunu farklı biçimde aktarıyor. Bazıları Macaristan'ın vetoyu kaldırdığını ve fonların serbest bırakıldığını bildirirken, diğerleri AB baş diplomatı Kaja Kallas'ın 2 Eylül'deki açıklamasına dayanarak paranın önümüzdeki günlerde hava savunması için Ukrayna'ya yönlendirilmek üzere serbest bırakılabileceğini aktarıyor; bu iki çerçeve 'zaten serbest bırakıldı' ile 'serbest bırakılacak' arasında bir ayrım yaratıyor.
Arka plan
Avrupa Barış Fonu, AB'nin Ukrayna'ya askeri destek finansmanı için kullandığı mekanizmadır; Estonya'da bu fon kapsamındaki tedarikleri sözleşme altına alan ulusal uygulama birimi Savunma Yatırımları Merkezi'dir. Söz konusu tutar, dondurulmuş Rus varlıklarından elde edilen ve Ukrayna'ya askeri destek için yönlendirilen gelirlerle bağlantılıydı. Ağustos başında iki milletvekili Estonya'daki iktidar koalisyonundan ayrılarak hükümeti çoğunluksuz bıraktı; muhalefetteki Isamaa (Anavatan) partisi erken seçim ve Başbakan Kristen Michal'in istifasını talep ediyor.