Estonya Savunma Bakanı Pevkur, Ukrayna için yapılan topçu mühimmatı alımı skandalı nedeniyle istifa etti
Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur, Ukrayna için AB finansmanıyla yürütülen ve teslimat gecikmeleri ile kalite sorunlarıyla gölgelenen 155 mm topçu mühimmatı alımına ilişkin skandal üzerine 2 Eylül'de istifa ettiğini açıkladı. Karar, mühimmat alımı sürecine ilişkin olarak Estonya Başsavcılığı tarafından yürütülen ceza soruşturmasının ardından geldi.
Öne çıkanlar
- Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur, 2 Eylül'de ETV'nin 'Aktuaalne kaamera' programında istifa ettiğini duyurdu.
- Pevkur, 2022'den bu yana Estonya'nın en uzun süre görev yapan savunma bakanıydı.
- Estonya, Ukrayna için 155 mm topçu mermisi alımı kapsamında daha önce bu tür mühimmat satmamış Hint şirketlerine yaklaşık 70 milyon avro avans ödedi.
- Alım, Ukrayna'nın 155 mm topçu mühimmatı stoklarını yenilemeye yönelik çok milyar avroluk AB çabası kapsamında finanse edildi.
- Estonya Başsavcılığı, uzun teslimat gecikmeleri ve kalite sorunları nedeniyle soruşturma başlattı; savunma kurumları tedarikçiye dava açtı.
- Pevkur, sözleşmeleri kişisel olarak okumadığını, ancak kararı 'siyasi sorumluluk' gereği verdiğini söyledi; Başbakan Kristen Michal kişisel hata görmediğini belirtti.
- Estonya 200, Sosyal Demokrat Parti ve Isamaa parlamento grup liderleri kamuoyu önünde Pevkur'un istifasını talep etti.
Neden önemli
Ukrayna'nın en güçlü askeri destekçilerinden birinin üst düzey bir yetkilisinin, Kiev için yürütülen ve AB tarafından finanse edilen mühimmat alımının başarısızlığa uğraması nedeniyle istifası, savaş çabası için kritik önem taşıyan 155 mm topçu mühimmatı tedarik zincirindeki sorunları gözler önüne seriyor. Estonya, daha önce bu tür mühimmat satmamış Hint şirketlerine 70 milyon avro avans ödemişti; başsavcılık ceza soruşturması yürütüyor, savunma kurumları tedarikçiye dava açmış durumda. Siyasi yansımalar, Ağustos ayında iktidar koalisyonunun Riigikogu'daki çoğunluğunu kaybetmesinin ardından Estonya hükümetindeki istikrarsızlığı daha da artırıyor.
Ne oldu
Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur, 2 Eylül Çarşamba gecesi geç saatlerde ETV'nin 'Aktuaalne kaamera' programında istifa ettiğini duyurdu. Karar, 2022'den bu yana görevde olan ve Estonya'nın 1991'deki bağımsızlığından bu yana en uzun süre görev yapan savunma bakanı olarak bilinen Pevkur'un, Ukrayna için 155 mm topçu mühimmatı alımı sürecinde yolsuzluk ve başarısızlık iddiaları üzerine geldi.
Estonya, AB'nin çok milyar avroluk desteğiyle Kiev'in stoklarını yenilemeye yönelik programı kapsamında, 2024 yılında Datasel S.R.L. adlı, resmi kaydı İtalya'da bulunan ve arkasında Hintli bir iş ailesinin temsilcilerinin yer aldığı şirketle birden fazla sözleşme imzaladı. Toplamda yaklaşık 70 milyon avro avans ödenmesine rağmen ilk partinin Kasım 2024'te teslim edilmesi gerekirken şirket üretim sorunları bildirdi ve sözleşme kapsamındaki mühimmat hiç ulaşmadı; teslim edilen partiler ise kalite standartlarını karşılamadı. Estonya, parayı Strasbourg'daki Avrupa Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi aracılığıyla geri almaya çalışıyor; AB Komisyonu da olası geri ödeme prosedürlerini araştırıyor.
Skandal, Estonya Ulusal Denetim Ofisi'nin Savunma Kuvvetleri ve Savunma Yatırımları Merkezi'nde (RKIK) sistematik sorunlar ve muhasebe karışıklığı tespit etmesinin ardından patlak verdi. Riigikogu'daki özel bir parlamento komisyonu denetim raporunu ele aldı; aynı sabah Pevkur milletvekillerinin sert sorularını yanıtladı ve durumu uluslararası baskı ve silah kıtlığı bağlamında 'olağan bir sözleşme uyuşmazlığı' olarak nitelendirdi.
Pevkur, sözleşmeleri kişisel olarak okumadığını kabul etti, ancak Ulusal Denetim Ofisi'nin bulguları nedeniyle siyasi sorumluluk üstlenmesi gerektiğini söyledi. Estonia 200, Sosyal Demokrat Parti ve Isamaa parlamento grup liderleri Toomas Uibo, Lauri Läänemets ve Urmas Reinsalu, kamuoyu önünde istifa çağrısı yaptı. Başbakan Kristen Michal, Pevkur'da kişisel kusur görmediğini ancak siyasi sorumluluğun söz konusu olabileceğini belirterek kararı bakana bıraktı. Michal, 3 Eylül sabahı için denetim genel raporunun ele alınacağı bir bakanlar kurulu toplantısı çağrısı yaptı.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna medyası olayı, Ukrayna için AB fonlarıyla yapılan mühimmat alımının başarısızlığa uğraması ve bunun Kiev'in savunma ihtiyaçları üzerindeki etkisi çerçevesinde ele aldı. Kaynaklar, 70 milyon avroluk avansın daha önce bu alanda deneyimi olmayan Hintli şirketlere aktarılmasına, 155 mm topçu mühimmatı kıtlığına ve alımın Çek mühimmat girişimi kapsamında yürütülmesine dikkat çekti. Estonya Başsavcılığı'nın ceza soruşturması açması ve Ulusal Denetim Ofisi raporunun parlamento komisyonunda ele alınması, haberlerde öne çıkarılan diğer unsurlar oldu.
Arka plan
Alım, Çekya liderliğindeki Ukrayna Mühimmat Girişimi kapsamında yürütüldü; bu girişimin katılımcı ülke sayısı, Çek Başbakanı Andrej Babiš'ın göreve gelmesinin ardından Aralık 2025'teki 18 ülkeden 9'a düştü. Pevkur, 2022'den bu yana Estonya'nın en uzun süre görev yapan savunma bakanıydı ve 1991'deki bağımsızlıktan bu yana bu görevde en uzun süre kalan isim olarak biliniyordu. Ağustos ayında iktidar koalisyonu (Reform Partisi ve Estonia 200), iki milletvekilinin partilerinden ayrılmasıyla Riigikogu'daki çoğunluğunu kaybetti; muhalefet partileri erken seçim çağrısı yaptı.