Moskova havalimanları ikinci gece üst üste uçuşları durdurdu; Zelenskiy uyarısı ICAO'ya taşındı

Neden önemli

Bir Ukrayna cumhurbaşkanının uluslararası havayollarını ve sigortacıları Rus hava sahasındaki savaş riski konusunda açıkça uyarması, sivil havacılık güvenliği etrafındaki bilgi ve hukuk kampanyasında önemli bir tırmanışa işaret ediyor. Rus havalimanlarının arka arkaya geceler boyunca kapatılması, yüzlerce uçuşun iptal edilip gecikmesine yol açarken; Aeroflot hisselerinin yüzde 5'ten fazla düşmesi, piyasada ölçülebilir bir etki yarattı. Ukrayna'nın ICAO'ya yaptığı resmi bildirim ve sivil uçuşların tamamen yasaklanması çağrısı, uluslararası alanda tanınırlık sağlarken; Rusya'nın uyarıları reddedip "devlet terörü" olarak nitelendirmesi, olası enerji altyapısı saldırıları tehdidiyle birlikte sert bir diplomatik karşılaşmaya yol açtı.

Ne oldu

Moskova'nın Vnukovo ve Sheremetyevo havalimanları, 3 Eylül'ü 4 Eylül'e bağlayan gece ikinci kez üst üste uçuş kabul ve gönderimini durdurdu. Rosaviatsia, başkent bölgesindeki havalimanlarında uçak kabul ve gönderimine yönelik geçici kısıtlamalar getirildiğini duyurdu; Zhukovskiy (Ramenskoye) havalimanında da kısıtlamalar uygulandı, Domodedovo ise "ilgili makamlarla koordineli" şekilde uçuşlarını sürdürdü. Gece yarısı 01:24'te Gelencik ve Soçi havalimanlarında, 03:50'de ise Penza ve Saratov havalimanlarında geçici kısıtlamalar başladı. Önceki gece üç Moskova havalimanı daha operasyonlarını askıya almıştı.

Flightradar24 verilerine göre bir önceki geceden biriken etkiyle Sheremetyevo'da 21 uçuş iptal edilip 235 uçuş gecikmiş, Vnukovo'da 22 uçuş iptal edilip 94 uçuş gecikmişti. Bu gelişmeler, 1 Eylül'de Cumhurbaşkanı Volodımır Zelenskiy'nin havayolu şirketlerini ve sigortacıları, Moskova'nın başlattığı savaş ve Ukrayna'nın buna karşı insansız hava aracı kullanımı nedeniyle Rus hava sahasının tamamen tehlikeli hale geldiği konusunda uyarmasının ardından geldi. Zelenskiy, Ukrayna'nın yolcu uçaklarına saldırma niyeti olmadığını ancak uluslararası şirketlerin askeri riskleri dikkate alması gerektiğini söyledi; 2 Eylül'de ise bazı havayollarının Rus havalimanlarına uçuşları reddetmeye başladığını bildirdi.

2 Eylül'de Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, Ukrayna'nın Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nü (ICAO) Rus hava sahasındaki artan tehditler konusunda bilgilendirdiğini açıkladı. Aynı gün Topluluklar ve Bölgelerin Kalkınması Bakanı Mikola Kalaşnik, ICAO Genel Sekreterine üye devletlere sivil havacılık uçuşlarının Rus hava sahası üzerinde tamamen yasaklanmasını tavsiye etmeleri çağrısıyla mektup gönderdi. ICAO, 2 Eylül'de çatışma bölgelerinin üzerinde veya yakınında faaliyet gösteren sivil uçaklar için güvenlik tavsiyelerini güncelleyerek uzun menzilli silah sistemleri, insansız hava araçları, GNSS radyo frekansı parazitleri ve modern hava savunma sistemlerini sivil havacılık için tehdit olarak tanımladı.

Rusya, Ukrayna'nın bu yöndeki belgelerinin hukuki geçerliliği olmadığını ve Şikago Sözleşmesi'ni ihlal ettiğini belirten bir NOTAM yayımladı. Rosaviatsia, Rus hava taşımacılığının ve yer altyapısının planlı şekilde çalışmaya devam ettiğini açıkladı. Vladimir Putin, Zelenskiy'nin açıklamalarını "devlet terörü iddiası" olarak nitelendirdi; Ulaştırma Bakanı Andrey Nikitin, Rusya'nın güvenlik gerekliliklerini sürekli artırdığını ve sivil havacılıkta ciddi aksamalara izin vermeyeceğini söyledi. Danışmanı Anton Kobyakov ise Rus hava sahasının "güvenli kalmaya devam ettiğini" belirtti. Uyarıların ardından Aeroflot hisseleri yüzde 5'ten fazla düştü.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna kaynaklı haberlerin tamamında olay, Zelenskiy'nin uyarısı ve bu uyarının yarattığı diplomatik tırmanış çerçevesinde aktarılıyor. Manşetlerde Moskova havalimanlarındaki kapatmalar doğrudan Zelenskiy'in uyarılarına bağlanıyor; birçok yazı Ukrayna'nın ICAO'ya yaptığı resmi bildirimi ve sivil uçuşların tamamen yasaklanması çağrısını öne çıkarıyor. Putin'in uyarıları "devlet terörü" olarak nitelendirmesi, Dezenformasyonla Mücadele Merkezi'nin Rusya'nın terör eylemleri yürüttüğü yönündeki yanıtıyla birlikte aktarılıyor; Aeroflot hisselerinin yüzde 5'ten fazla düşmesi de Rus havacılığının mali açıdan sarsıldığının altını çiziyor. Bir yazıda Atlantic dergisi muhabiri Simon Shuster'a atıfla, bunun daha önce planlanan ve Moskova havalimanlarını yapay zekâ desteklı insansız hava aracı sürüleriyle bloke etmeyi hedefleyen bir operasyonun başlangıcı olduğu ileri sürülüyor.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Mevcut kaynak setinde Ukrayna dışı tek bir çerçeveleme, Ukrayna'nın resmi uyarısının ardından ICAO'nun çatışma bölgelerine ilişkin güvenlik tavsiyelerini güncellemesine odaklanıyor. Bu çerçeve, çok taraflı sivil havacılık güvenliği boyutunu ön plana çıkarıyor ve ICAO'nun uzun menzilli silahları, insansız hava araçlarını, GNSS parazitlerini ve modern hava savunma sistemlerini tehdit olarak tanımlamasına, ayrıca çatışmayla ilgili risklere karşı güçlü taahhütler çağrısına vurgu yapıyor. Moskova havalimanlarındaki kapatmalar bu anlatıda doğrudan merkeze yerleştirilmiyor.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin'in 3 Eylül'ü 4 Eylül'e bağlayan gece boyunca başkente doğru ilerleyen 37 insansız hava aracının düşürüldüğünü söylediği bildirilen açıklamasında, bazı kaynaklarda aynı gece için 10 dronun vurulduğu belirtiliyor. Bir diğer çelişki, Rosaviatsia'nın Rus hava taşımacılığının ve yer altyapısının planlı şekilde çalışmaya devam ettiği ve Ukrayna'nın belgelerinin hukuki geçerliliği olmadığı yönündeki açıklamasıyla, aynı dönemde Vnukovo ve Sheremetyevo'nun arka arkaya geceler boyunca kapatılması, yüzlerce uçuşun iptal ve ertelenmesi ile Zelenskiy'in bazı havayollarının Rus havalimanlarına uçuşları reddetmeye başladığına dair açıklaması arasında görünüyor.

Arka plan

Zelenskiy, 1 Eylül'de savaşın Ukrayna'da "Rusya üzerinde gökyüzünü kapatmaya" başladığını ve insansız hava araçlarının yaygın varlığının Rus hava sahasını sivil havacılık için tehlikeli hale getirdiğini söylemişti. Bu, Ukrayna'nın BM Şartı'nın 51. maddesinde tanınan meşru müdafaa hakkını ICAO'ya ilettiği bildirimin zeminini oluşturdu. ICAO, güncellenen tavsiyelerinde uzun menzilli silahları, insansız hava araçlarını, GNSS radyo frekansı parazitlerini ve modern hava savunma sistemlerini sivil havacılığa yönelik tehditler olarak tanımlarken, Şikago Sözleşmesi uyarınca sivil uçaklara karşı silah kullanımının yasaklandığını bir kez daha teyit etti. Bir kaynağa göre Atlantic dergisi muhabiri, yaşananları daha önce planlandığı belirtilen ve yapay zekâ destekli insansız hava aracı sürüleriyle Moskova havalimanlarını bloke etmeyi amaçlayan bir Ukrayna operasyonunun başlangıcı olarak değerlendirdi.