AGİT PA, yeni Rusya Duma'sını gayrimeşit ilan eden kararı kabul etti

Neden önemli

Avrupa Konseyi'nin parlamenter kanadı olarak AKPM, Rusya'nın üst yasama organını gayrimeşit ilan ederek Moskova'ya karşı diplomatik ve siyasi baskıyı artıran somut bir Avrupa kurumsal sinyali verdi. Karar, seçimlerin Ukrayna'nın işgal altındaki topraklarında düzenlenmesini kınarken, geçici işgalin egemenliği devretmediği ilkesini de uluslararası insancıl hukukta teyit ediyor; bu da Moskova'nın işgal edilen bölgelerdeki «sonuçları» üzerinden meşruiyet iddiasını zayıflatmayı hedefliyor.

Ne oldu

Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM), 30 Eylül'de Strazburg'daki genel kurul toplantısında «Rusya'daki sahte 'seçimler' ve Avrupa'ya istikrar bozucu saldırıları» başlıklı bir kararı oylamaya sundu. 59 delege lehte, hiçbir delege aleyhte oy kullanmadı.

Kararda, 18-20 Eylül'de yapılan Duma seçimlerinin özgür ve adil seçimlerin temel koşullarını karşılamadığı, dolayısıyla Rusya vatandaşlarının gerçek iradesinin bir yansıması olarak kabul edilemeyeceği belirtildi. Yeni Duma'nın demokratik biçimde seçilmiş ya da meşru bir temsil organı olarak tanınamayacağı kaydedildi.

AKPM ayrıca Rusya'nın Ukrayna'nın geçici olarak işgal altındaki topraklarında — Kırım, Sivastopol ile Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson oblastlarının Rus Silahlı Kuvvetleri'nin kontrolündeki kısımlarında — seçim düzenlemesini kınadı ve Ukraynalıların bu «seçim» süreçlerine katılmaya zorlanmasını mahkûm etti. Akit, işgal altındaki topraklardaki oylamanın herhangi bir hukuki ya da siyasi sonucunun tanınmaması, yeni Duma ile her türlü etkileşimden kaçınılması ve bu toprakları «temsil» etmeye çalışanlara acilen yaptırım uygulanması çağrısında bulundu.

Karar, Rusya Merkez Seçim Komisyonu başkan ve üyeleri, bölgesel seçim komisyonları, seçimleri — işgal altındaki topraklar dahil — organize eden ya da yöneten diğer kişiler ve bu seçimlerde «gözlemci» olarak bulunanlara yaptırım uygulanmasını talep etti. AKPM, akredite Rus diplomat ve görevlilere yönelik Şengen genelinde seyahat kısıtlamaları ve Rus vatandaşlarına turist vizesi verilmesinin sınırlandırılması çağrısı da yaptı.

Karara, Ukrayna milletvekili Yevheniia Kravchuk'un sunduğu üç değişiklik dahil edildi. Bu değişiklikler, geçici işgalin egemenliği işgalci devlete devretmediği ve işgal edilen toprakların hukuki statüsünü değiştirmek için kullanılamayacağı ilkesini uluslararası insancıl hukukta pekiştirdi. Kararda ayrıca Yabloko partisinin seçimlere alınmadığına ve AGİT uluslararası gözlemcilerinin bulunmadığına da dikkat çekildi.

Sonuç olarak AKPM, Ukrayna'ya desteğin artırılması, dondurulmuş Rus devlet varlıklarının Ukrayna'nın savunması ve yeniden inşası için kullanılması, Rusya'nın işlediği suçlardan dolayı hesap vermesinin sağlanması ve Moskova'nın uluslararası formatlardaki katılımının normalleşmesinin engellenmesi çağrılarını yineledi.

Kararın Ukrayna heyeti tarafından kabul edildiği bilgisi, Ukrayna delegasyonu üyesi milletvekili Yevheniia Kravchuk tarafından Facebook üzerinden duyuruldu. AKPM, daha önce Vladimir Putin'i Rusya'nın gayrimeşit devlet başkanı olarak tanıdığını açıklamıştı.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna kaynakları kararı, yeni Duma'nın gayrimeşit ilan edilmesi ve oybirliğiyle kabul edilmesiyle ön plana çıkarıyor; belgenin tam başlığını aktarıyor ve bilginin kaynağı olarak Verkhovna Rada'nın AKPM'deki daimi delegasyonu üyesi milletvekili Yevheniia Kravchuk'u gösteriyor. Kravchuk'un karara üç değişiklik sunduğu ve değişikliklerin işgalin egemenliği devretmediği ve işgal edilen toprakların hukuki statüsünü değiştiremeyeceği ilkesini pekiştirdiği vurgulanıyor.

Ukrayna medyası, AKPM oylamasını paralel Ukrayna adımlarıyla birlikte çerçeveliyor: 26 Eylül'de Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'in işgal altındaki topraklardaki Duma «seçimleriyle» bağlantılı 44 kişiye yaptırım uygulaması ve Ukrayna Dışişleri Bakanlığı'nın oylamayı «işgalci devletin farsı» olarak nitelendirip sonuçlarını tanımadığını açıklaması. Rusya'nın işgal altındaki Ukrayna topraklarında düzenlediği seçimler «sahte seçim» (псевдовибори) olarak adlandırılıyor ve gayrimeşitlik iddiasının merkezine işgal-altındaki-topraklar boyutu yerleştiriliyor.

Arka plan

Rusya, 18-20 Eylül'de Devlet Duması seçimlerini düzenledi; çıkış anketlerine ve Merkez Seçim Komisyonu verilerine göre iktidardaki Birleşik Rusya partisi oyların yüzde 57,83'ünü alarak 450 sandalyeden 355'ini kazandı. Rusya, Donetsk, Luhansk, Zaporijya ve Herson oblastlarının geçici olarak işgal altındaki kısımlarında, Kırım ve Sivastopol'de yasadışı biçimde 11 tek-milletvekili seçim bölgesi oluşturarak oy kullanma imkânı sağladı. Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Norveç, Birleşik Krallık ve Fransa hükümetleri ile Avrupa Birliği, Rusya'nın Ukrayna'nın geçici olarak işgal altındaki topraklarında seçim düzenlemesini kınadı. 26 Eylül'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, işgal altındaki topraklardaki yasadışı Duma seçimleriyle bağlantılı 44 kişiye yaptırım uyguladı; Ukrayna Dışişleri Bakanlığı oylamayı «işgalci devletin farsı» olarak nitelendirerek ne oylamayı ne de sonuçlarını tanıdığını açıkladı. AKPM daha önce Vladimir Putin'i Rusya'nın gayrimeşit devlet başkanı ilan etmişti. Karara, Ukrayna milletvekili Yevheniia Kravchuk tarafından üç değişiklik sunuldu.