Yayımlanma: 1 Ekim, 23:00 UTC · Güncelleme: 2 Ekim, 09:20

Putin, Valdai'de Ukrayna'nın tarafsız kalmasını ve Donbas'ın tamamını şart koştu, nükleer silahları 'duvardaki silah' benzetmesiyle andı

1 Ekim'de 23. Valdai Tartışma Kulübü'nün genel oturumunda konuşan Vladimir Putin, Ukrayna'nın tarafsız bir devlet olarak kalması gerektiğini, Donbas'ın tamamının ilhak edilmesi gerektiğini ve Trump'ın barış önerilerinin 'doğru yönde hareket' olduğunu söyledi. Putin nükleer silahları 'duvarda asılı bir silahın mutlaka ateşlenmesi gerekir' diye niteledi, Rusya veya Kaliningrad'a doğrudan bir saldırı halinde 'tüm mevcut silahların' kullanılmasının gündeme geleceğini belirtti. Gemi ve rafinerilere karşılıklı saldırıların durdurulması önerisini 'saçma' diyerek reddetti ve Ukrayna'nın Rusya'nın rafinerilerine yönelik saldırılarının Rusya'ya GSYİH'nın yaklaşık %1'i kadar kayıp verdirdiğini kabul etti.

Öne çıkanlar

Putin, 1 Ekim'de 23. Valdai Tartışma Kulübü'nün genel oturumunda konuştu; oturum 28 Eylül–1 Ekim arasında 40 ülkeden 120 katılımcıyla yapıldı.
Ukrayna'nın tarafsız kalması gerektiğini yineledi; buna gerekçe olarak 16 Temmuz 1990 tarihli Ukrayna SSR Devlet Egemenliği Bildirisi'ni gösterdi, ancak 1991 Bağımsızlık Bildirisi tarafsızlık hükmü içermiyor.
Şubat 2019'da Ukrayna Anayasası'na 'Avrupa-Atlantik yolunun geri dönülemezliği' hükmünün eklendiğini, bunun çatışmanın nedenlerinden biri olduğunu iddia etti.
Nükleer silahları 'duvarda asılı bir silahın mutlaka ateşlenmesi gerekir' benzetmesiyle andı; Rusya veya Kaliningrad'a doğrudan saldırı halinde 'tüm mevcut silahların' kullanılmasının kaçınılmaz olarak gündeme geleceğini söyledi.
Gemi ve rafinerilere karşılıklı saldırıların durdurulması önerisini 'saçma' olarak niteledi ve tekrar sorulduğunda 'Hayır' yanıtını verdi.
Rus ordusunun Donetsk bölgesinin kalan kısmını Ukrayna'nın 1,5, Avrupa'nın 2 yıl olarak öngördüğünden 'önemli ölçüde önce' ele geçirebileceğini iddia etti.
Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının Rusya'ya GSYİH'nın yaklaşık %1'i kadar kayıp verdirdiğini kabul etti; Ukrayna Genelkurmayı rafineri kapasitesinin %45'inden fazlasının devre dışı kaldığını bildirmişti.
Trump'ın barış önerilerinin Rusya için 'zor' kararlar içerdiğini ancak 'doğru yönde hareket' olduğunu söyledi; barış şartı olarak Donbas'ın tamamının işgalini ve Ukrayna'nın tarafsızlığını sıraladı.
Avrupa Komisyonu, Putin'in nükleer söylemini 'sorumluluktan yoksun' diye kınadı; Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, nükleer riski gerekçe göstererek AB'yi Rusya ile diyaloğa çağırdı.

Neden önemli

Putin, nükleer silahların 'kullanılması gerektiğine' dair imalarda bulunarak ve Rusya ya da Kaliningrad'a doğrudan bir saldırı halinde 'tüm mevcut silahların' kullanılmasının gündeme geleceğini belirterek tırmanma riskini doğrulmuş oldu; bu açıklamalar Avrupa Komisyonu'nun 'sorumluluktan yoksun nükleer söylem' kınamasına yol açtı. Ukrayna'nın tarafsızlığı ve Donbas'ın tamamının ilhak edilmesi şartlarını yinelemesi, devam eden ABD arabuluculuğundaki müzakereleri doğrudan etkiliyor. Enerji altyapısına ve gemilere yönelik karşılıklı saldırıların durdurulması önerisini reddetmesi, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik kampanyasının tırmanacağına işaret ediyor. Putin konuşmayı, BM reformu ve Çin-ABD ile birlikte yeni bir dünya düzeni dahil Rusya'nın küresel ölçekli iddialarıyla çerçeveledi; uzman yorumları bunu Moskova'nın savaş öncesi 'normale' hızlı bir dönüş aramadığının işareti olarak okuyor.

Ne oldu

1 Ekim'de Vladimir Putin, 23. Valdai Tartışma Kulübü'nün genel oturumunda kapsamlı bir konuşma yaptı. Ukrayna'nın tarafsız bir devlet olarak kalması gerektiğini yineledi ve bunu 16 Temmuz 1990 tarihli Ukrayna SSR Devlet Egemenliği Bildirisi'ne dayandırdı; Şubat 2019'da Anayasa'ya eklenen 'Avrupa-Atlantik yolunun geri dönülemezliği' hükmünü ise çatışmanın nedenlerinden biri olarak niteledi. Putin nükleer silahlarla ilgili olarak, bir tiyatro oyununun başında sahnede asılı bir silahın 'mutlaka ateşlenmesi gerektiğini' söyledi; nükleer devletlerin bu silahları kullanmaktan kaçınacağına dair garanti bulunmadığını belirtti. Rusya veya Kaliningrad'a doğrudan bir saldırı halinde tüm mevcut silahların kullanılmasının kaçınılmaz olarak gündeme geleceğini söyledi; bu açıklamalar Avrupa Komisyonu'nun kınamasına yol açtı. Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırılarının Rusya'ya GSYİH'nın yaklaşık %1'i kadar kayıp verdirdiğini kabul etti; Ukrayna Genelkurmayı daha önce Rus rafineri kapasitesinin %45'inden fazlasının devre dışı kaldığını bildirmişti. Gemi ve rafinerilere karşılıklı saldırıların durdurulması önerisini 'saçma' olarak niteledi ve tekrar sorulduğunda 'Hayır' yanıtını verdi. Donetsk bölgesinin kalan kısmının Ukrayna'nın 1,5 ve Avrupa'nın 2 yıllık öngörülerinden önce ele geçirileceğini iddia etti. Trump'ın barış önerilerinin Rusya için 'zor' kararlar içerdiğini ancak 'doğru yönde hareket' olduğunu söyledi; barış şartı olarak Donbas'ın tamamının işgalini ve Ukrayna'nın tarafsızlığını sıraladı. Putin ayrıca BM reformu çağrısı yaptı, yapay zekâ konusunda 'dijital totalitarizm' uyarısında bulundu ve savaşın 'her zaman var olduğunu ve var olmaya devam edeceğini' söyledi.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna kaynakları konuşmanın nükleer söylem boyutunu ön plana çıkarıyor: Putin'in 'duvardaki silah' benzetmesi ve Kaliningrad'la ilgili 'tüm mevcut silahlar' ifadesi merkeze alınıyor. Karşılıklı saldırıların durdurulması önerisinin reddedilmesi ve Putin'in Ukrayna'nın rafineri saldırılarının Rusya'ya GSYİH'nın yaklaşık %1'i kadar kayıp verdirdiğini kabul etmesi öne çıkarılıyor; bu rakam Ukrayna Genelkurmayı'nın 'tasarım kapasitesinin %45'inden fazlası devre dışı' verisiyle yan yana getiriliyor. Ukrayna basını, siyasi analist Viktor Shlinchak'ın yorumuna geniş yer veriyor: Shlinchak, Moskova'nın savaş öncesi 'normale' hızlı bir dönüş aramadığını, uluslararası istikrarsızlığın uzamasını ve Rusya'nın geleceğin dünya düzeninin merkezlerinden biri olarak konumlanmasını istediğini değerlendiriyor. Kaynaklar, konuşmayı devam eden ABD arabuluculuğundaki diplomasi çerçevesinde ele alıyor: Zelensky'nin BM Genel Kurulu'ndaki Rus kayıplarına ilişkin açıklamaları, Witkoff ve Kushner'ın Eylül görüşmeleri, Abu Dabi'de olası bir ABD–Ukrayna–Rusya toplantısı ve Zelensky'nin 'tarafsızlık' meselesinin artık gündemde olmadığı yönündeki sözleri. Putin'in tarafsızlık talebi tutarlı bir şekilde tarihsel olarak yanıltıcı bulunuyor; 1990 egemenlik bildirisi ile Rusya'nın 2014 işgalinden beş yıl sonra yapılan 2019 anayasa değişikliğine dikkat çekiliyor.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Girişteki tek Ukrayna dışı kaynak olan Azerbaycan merkezli ajans (APA), yalnızca Trump'ın barış önerilerinin Rusya için 'zor' kararlar içerdiği başlık iddiasına odaklanıyor. Putin'in önerileri 'doğru yönde hareket' olarak çerçevelediğini ve Rusya'nın güvenlik garantileri ile uzun vadeli barış şartları aradığını aktarıyor. Bu tek uluslararası telgraf, Kaliningrad'a ilişkin nükleer ifadeyi, Valdai'nin 'duvardaki silah' benzetmesini ve karşılıklı saldırıların durdurulması önerisinin reddini ele almıyor; bu boyutlar mevcut setteki Ukrayna dışı çerçevede yer almıyor.

Arka plan

23. Valdai oturumu 28 Eylül–1 Ekim arasında 40 ülkeden 120 katılımcıyla düzenlendi. Ukrayna SSR Devlet Egemenliği Bildirisi (16 Temmuz 1990) Ukrayna'nın kalıcı olarak tarafsız bir devlet olma niyetini açıklamıştı, ancak 1991 Bağımsızlık Bildirisi tarafsızlık hükmü içermiyor. Ukrayna, Şubat 2019'da Anayasa'ya 'Avrupa-Atlantik yolunun geri dönülemezliği' hükmünü ekledi; bu, Kırım ve Donbas'ın bir kısmının Rusya tarafından işgal edilmesinden beş yıl sonra yapıldı. Ukrayna Genelkurmayı'na göre Ukrayna'nın saldırıları Rus rafinerilerinin tasarım kapasitesinin %45'inden fazlasını devre dışı bıraktı; 22 Eylül'de Samara'daki Kuybyshev rafinerisi vuruldu. Zelensky 23 Eylül'de Ukrayna'nın Rusya'nın rafineri kapasitesinin %45'ini yok ettiğini söyledi; The Atlantic, enerji altyapısına saldırıların karşılıklı olarak durdurulması da dahil konuları görüşmek üzere olası bir ABD–Ukrayna–Rusya toplantısını bildirdi. Donetsk OVA'sına göre tam kapsamlı işgalin başlangıcından bu yana Donetsk Oblastı'nda 4.335 kişi öldürüldü ve 10.583 kişi yaralandı (Mariupol ve Volnovakha hariç); analistler Ağustos sonu itibarıyla Rusya'nın oblastın %79,89'unu kontrol ettiğini tahmin ediyor. Eylül ayında Rusya, İsviçreli Nestlé, Alman Metro AG ve Fransız Auchan'ın Rusya'daki varlıklarını geçici yönetime devraldı; bu durum Putin'in Valdai'deki Batılı varlıklara ilişkin sözlerinin arka planını oluşturuyor.