Karadeniz'de Bulgaristan kıyısında iki ticari gemiye drone saldırısı; biri battı

Neden önemli

Bir NATO ve AB üyesi ülkenin karasularında sivil ticari gemilere düzenlenen drone saldırıları, Karadeniz'in batı kesimindeki seyrüsefer güvenliği için ciddi bir kriz oluşturuyor. Ukraynalı ve Azerbaycanlı mürettebatın yaralanması, Ukrayna sınırlarının ötesinde de can kaybı riskini gündeme getiriyor. Bulgaristan'ın Rusya'nın büyükelçisini çağırması ve AB-NATO'dan soruşturma yardımı talep etmesi, diplomatik tırmanmayı yükseltiyor. Ukrayna, söz konusu da azalaçları Karadeniz'i 'gıda güvensizliğini silah olarak kullanan' bilinçli bir Rusya kampanyası olarak çerçeveliyor.

Ne oldu

12-13 Ekim gecesinde Bulgaristan'ın Karadeniz kıyıları açıklarında iki ticari gemiye drone saldırısı düzenlendi. İlk saldırı Byala kentinin yaklaşık 18 deniz mili (yaklaşık 33 km) doğusunda gerçekleşti: Maltha bayraklı, Odesa'da kayıtlı ve Ukraynalı sahiplere ait CHELSEA 3'e üç hava droneu isabet etti; dronlar geminin güvertesine ve bordasına çarptı. Geminin 15 mürettebat üyesi (7 Ukrayna, 8 Azerbaycan vatandaşı) tahliye edilerek Varna limanına götürüldü; 5 mürettebat üyesine hafif yaralanmalar nedeniyle tıbbi yardım verildi. Bir sinyal 01:30 yerel saatte alındı. İkinci gemi Krapets köyünün yaklaşık 17 deniz mili (yaklaşık 31 km) doğusunda battı; gemiden bir mürettebat üyesi kurtarıldı.

Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, olağanüstü Güvenlik Konseyi toplantısının ardından açıklamalarda bulundu. Radev, Rusya'nın büyükelçisi Eleonora Mitrofanova'yı görüşmeye çağıracağını, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile görüşeceğini ve Bulgaristan'ın AB ile NATO'dan soruşturma yardımı ve hava-deniz gözetimi güçlendirme talebinde bulunduğunu duyurdu. Radev ayrıca, dronların kaynağına ilişkin kesin kanıt olmadığını, ancak olayların mantığının sonuçtan Rusya'nın yararlandığını gösterdiğini söyledi. NATO ve AB nezdindeki daimi temsilciler bilgilendirildi.

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna Deniz Kuvvetleri'nin Bulgaristanlı muhataplarıyla temas kurduğunu ve saldırının deniz ve hava dronlarıyla gerçekleştirilen 'kombine bir Rus saldırısı' olduğunu belirtti. Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, Ukrayna ve Azerbaycan vatandaşlarının yaralandığını vurgulayarak ortaklara yaptırımları güçlendirme ve deniz seyrüseferi özgürlüğünü koruma çağrısı yaptı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen saldırıları kınadı.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukraynalı kaynaklar, olayı Ukraynalı mürettebat ve Ukrayna sahipli gemilere (CHELSEA 3 Odesa'da kayıtlı, Ukraynalı sahiplerine ait) yönelik saldırı olarak çerçeveliyor. Ukrayna yetkilileri — Zelenski, Sibiha ve Dışişleri Bakanlığı — saldırıları açıkça Rusya'ya atfediyor ve bunu Karadeniz'in batı kesimini seyrüsefere elverişsiz hale getirme ve gıda güvensizliğini silah olarak kullanma stratejisinin parçası olarak nitelendiriyor. Ukrayna'nın diplomatik tepkisi, daha güçlü yaptırımlar, Rusya'ya artırılmış baskı ve deniz seyrüseferi özgürlüğünün korunması çağrılarına odaklanıyor. Ukraynalı kaynaklar, Ukrayna ve Azerbaycanlı kurbanların yanı sıra 7 Ukrayna vatandaşının CHELSEA 3'ün 15 kişilik mürettebatı arasında olduğunu öne çıkarıyor.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Bulgar resmi kaynakları, kanıt eksikliği vurgusuyla öne çıkıyor: Başbakan Radev, dronların menşeine ilişkin kesin kanıt bulunmadığını, ancak olayların mantığının sonuçtan Rusya'nın yararlandığını gösterdiğini belirtti. Bulgar medyası, Rusya'nın büyükelçisinin çağrılması, NATO ve AB'deki daimi temsilcilerin bilgilendirilmesi ve teknik yardım ile gözetimin güçlendirilmesi talepleri gibi diplomatik ve ittifak boyutlarını ön plana çıkarıyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen dahil olmak üzere batılı kurumsal sesler, saldırıları kabul edilemez bir tırmanma olarak çerçeveledi, soruşturma ve hesap verebilirlik çağrısı yaptı. Uluslararası haberler, Karadeniz'deki küresel denizcilik ve gıda güvenliğine etkisini, mürettebatın milliyetinden ziyade vurguluyor.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, dron saldırılarını belirli bir ülkeye atfetmek için kesin kanıt bulunmadığını söylerken, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha ve Ukrayna Dışişleri Bakanlığı saldırıları açıkça Rusya'ya atfetti; raporlama anında Rusya tarafı herhangi bir açıklama yapmadı.

Daha önceki 6 Ekim ALFA WATAN batmasıyla ilgili can kaybı ve kurtarma rakamları konusunda da farklılıklar var: çoğu rapor 12 mürettebat üyesinin hâlâ kayıp olduğunu söylerken, Romanya İçişleri Bakanlığı'nın 2 kişinin öldüğünü ve 11 kişinin kurtarıldığını açıkladığı belirtildi.

13 Ekim saldırısında batan ikinci geminin kimliği konusunda da kaynaklar farklılaşıyor: çoğu rapor onu yalnızca batarak konumuyla tanımlarken, bir kaynak onu Azov Concord olarak adlandırdı.

Bazı Ukrayna dilindeki kaynaklar, 13 Ekim olayında CHELSEA 3 ile batan başka bir gemiyi birlikte yeni bir saldırı olarak sunarken, diğer kaynaklar 6 Ekim'deki ALFA WATAN ve ABLE'ye yönelik ayrı bir erken saldırıyı anlatıyor — bu da olayların kronolojisinde tutarsızlığa yol açıyor.

Arka plan

6 Ekim'de Bulgaristan'ın münhasır ekonomik bölgesinde ALFA WATAN (Togo bayraklı, yaklaşık üç dakika içinde batan) ve ABLE (Palau bayraklı, yangın çıkan) adlı iki yük gemisine drone saldırısı düzenlendi; ALFA WATAN'ın 12 mürettebat üyesi kayıp olarak bildirildi, ABLE'nin 18 kişilik mürettebatı kurtarıldı.

5 Ekim'de ise Romanya kıyıları açıklarında Ukrayna'dan İtalya'ya tahıl taşıyan bir gemi drone saldırısına uğradı; en az bir kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.

Avrupa Birliği, Karadeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırıları kabul edilemez olarak nitelendirdi ve Romanya ile Bulgaristan'ın talebi üzerine etkilenen deniz alanlarının uydu görüntülerini sağlayacağını duyurdu. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, saldırıların deniz ve hava dronlarıyla gerçekleştirilen kombine bir Rus operasyonu olduğunu ve Karadeniz'in batı kesimini seyrüsefere tamamen elverişsiz hale getirmeyi amaçladığını söyledi. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Başbakan Radev ile görüşerek gerektiğinde NATO'nun savunma tedbirlerini 'ayarlayacağını' söyledi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen saldırıları kınadı ve sorumluların hesap vermesi çağrısı yaptı.