Lviv bölge konseyi 2027'yi UPA, Şuheviç ve Oljiç yılı ilan etti; Polonya'dan sert tepki geldi
Lviv Bölge Konseyi 20 Ekim'de 2027'yi Ukrayna Başınma Ordusu (UPA), komutanı Roman Şuheviç ve şair Oleh Oljiç yılı olarak ilan etti. Girişimin mimarı olan kültür komitesi başkanı Sviatoslav Şeremeta kararı savunurken, karar aynı gece konseyin sitesinden ve sosyal medya hesaplarından kaldırıldı. Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski, Şeremeta'nın istenmeyen kişi listesine eklenmesi için başvuruyu imzaladığını açıkladı. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı kararın bölgesel düzeyde alındığını ve merkezi makamlarla istişare edilmediğini, kararın ikili ilişkilere zarar verdiğini belirtti.
Öne çıkanlar
- 20 Ekim'de Lviv Bölge Konseyi, 2027'yi UPA, Roman Şuheviç ve Oleh Oljiç yılı ilan etme kararını oyladı.
- Karar, Şuheviç'in doğumunun 120., UPA'nın kuruluşunun 85. ve Oljiç'in doğumunun 120. yıldönümlerine bağlandı.
- Kararın girişimcisi, Lviv Bölge Konseyi milletvekili ve kültür komitesi başkanı Sviatoslav Şeremeta idi.
- Karar aynı gece konseyin resmi sitesinden ve sosyal medya hesaplarından kaldırıldı.
- Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski, Şeremeta'nın istenmeyen kişi (persona non grata) listesine eklenmesi için başvuruyu imzaladığını duyurdu.
- Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz kararı "kabul edilemez" olarak niteledi; Başbakan Donald Tusk ise kararı "akılsızca" ve Ukrayna'ya zarar veren, düşmanlarına yarayan bir adım olarak eleştirdi.
- Ukrayna Dışişleri Bakanlığı kararın merkezi makamlarla istişare edilmeden alındığını ve ikili ilişkilere zarar verdiğini belirterek Polonya'yı ani adımlardan kaçınmaya çağırdı.
Neden önemli
Karar, OUN, UPA ve Volın olaylarına ilişkin tarihsel hafıza tartışmasını alevlendirmiş ve Polonya hükümet düzeyinde Ukrayna'nın AB üyelik süreci, savunma işbirliği ve karşılıklı güven açısından sonuçlar doğuracak bir tepkiyle karşılanmıştır. Girişimin mimarına yönelik istenmeyen kişi listesi başvurusu, tartışmanın diplomatik alışverişin ötesinde daha sert bir ikili önlem haline gelebileceğini gösteriyor. Kararın aynı gece kurumsal sitelerden kaldırılması ve Kiev'in 'karar yürürlüğe girmeyecek' güvencesi, bölgesel girişimin önlenmesi veya geri çevrilmesi için yürütülen arka kanal çabalarına işaret ediyor.
Ne oldu
Lviv Bölge Konseyi 20 Ekim'de yaptığı genel oturumda 2027'yi Ukrayna Başınma Ordusu (UPA), komutanı Roman Şuheviç ve şair ve OUN figürü Oleh Oljiç yılı olarak ilan etti. Karar, Şuheviç'in doğumunun 120., UPA'nın kuruluşunun 85. ve Oljiç'in doğumunun 120. yıldönümlerine bağlandı. Girişimin mimarı, konseyin kültür ve enformasyon politikası komitesi başkanı milletvekili Sviatoslav Şeremeta, oturumda 'bunlar bizim tarihimiz, bizim kahramanlarımız' diyerek kararı savundu. Karar metni, ilanın yapılmasının ardından aynı geç saatlerde konseyin internet sitesinden ve sosyal medya hesaplarından silindi. Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz kararı X platformunda 'kabul edilemez' olarak nitelendirdi; Başbakan Donald Tusk Varşova'daki brifingde kararı 'akılsızca' ve 'intihar taktiği' olarak eleştirip Ukrayna'nın AB üyeliği karşıtlarına ek argüman verdiğini söyledi; Dışişleri Bakan Yardımcısı Marcin Bosacki TVN24'te kararı 'çok kötü, neredeyse kışkırtıcı' diye niteledi ve 'Rusya'nın ajanlarınca alınmış gibi' göründüğünü belirtti. Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski Şeremeta'nın Polonya'nın istenmeyen kişiler listesine eklenmesi için başvuruyu imzaladığını açıkladı. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada kararın 'karşı üretken' olduğunu, bölge düzeyinde merkezi makamlara danışılmadan alındığını ve milletvekillerinin seçimle göreve geldiğini, merkezi yürütme organlarına bağlı olmadığını belirterek Polonya'ya ani adımlardan kaçınma çağrısı yaptı. Bosacki ayrıca, Cumhurbaşkanı Zelenski'nin yakın çevresinin kararın yürürlüğe girmeyeceği güvencesini verdiğini söyledi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna kaynakları kararın bölgesel bir organ olan Lviv Bölge Konseyi tarafından, merkezi makamlarla istişare edilmeden alındığını vurguladı. Dışişleri Bakanlığı, bölge konseyi milletvekillerinin seçimle göreve geldiğini ve merkezi yürütme organlarına bağlı olmadığını, ancak bölgesel kararların Ukrayna'nın güvenlik ve Avrupa bütünleşmesi gibi ulusal çıkarlarına zarar vermemesi gerektiğini kaydetti. Bakanlık, son yıllarda Polonya ile stratejik ortaklık, arama-exhumasyon çalışmaları, tarihsel diyalog ve savunma işbirliği alanlarında önemli ilerleme kaydedildiğini belirterek Varşova'ya diplomatik kanallarla normalleşme çağrısı yaptı. Girişimin mimarı Şeremeta, kararın Polonya'ya yönelik olmadığını, Ukrayna ulusal kurtuluş hareketinin figürlerini onurlandırmayı hedeflediğini söyledi; daha önce 2006, 2017 ve 2022'de de Lviv Bölge Konseyi'nin benzer yıl ilanları yaptığı, Rivne, Ternopil ve Volın bölgelerinde de benzer kararlar alındığı hatırlatıldı.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Polonya kaynakları kararı, özellikle UPA faaliyetlerine ve Volın olaylarına ilişkin tarihsel hafıza anlaşmazlığı bağlamında ele aldı ve Ukrayna'nın Avrupa bütünleşmesi sürecine olası etkisini öne çıkardı. Polonya Savunma Bakanı, Başbakanı ve Dışişleri Bakanı kararı kabul edilemez, kışkırtıcı ve Ukrayna'ya zarar veren bir adım olarak nitelendirdi; Tusk, Rusya'nın bu tür hamlelerden 'ellerini ovuşturduğunu' söyledi. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, sorumlu yerel aktörlerin diyalogla sağlanan ilerlemeyi baltaladığını belirtti. Polonya Devlet Başkanlığı sözcüsü, kararın 'Rus provokasyonu koktuğunu' ve Ukrayna özel servislerinin incelemesi gerektiğini söyledi. Dışişleri Bakanı Sikorski, girişimin mimarını istenmeyen kişi listesine ekleme başvurusunu imzaladığını ve Şeremeta'nın 2018'de Polonya'ya girişinin bir yıl yasaklandığını hatırlattı. Tarihsel arka planda, Polonya 1943'teki Volın saldırılarını soykırım olarak nitelendirirken, birçok Ukraynalı tarihçi ve siyasetçi olayları iki tarafın da sorumluluğunu taşıdığı daha geniş bir Polonyalı-Ukraynalı çatışma olarak yorumluyor.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Polonya yetkilileri kararın yürürlüğe girmeyeceğini veya uygulanmayacağını, internet sayfalarından kaldırılmasının olumlu bir işaret olduğunu söylerken, sağlanan kayıtlar Lviv Bölge Konseyi'nin kararı oybirliğiyle kabul ettiğini ve 2027 boyunca anma, bilimsel, kültürel-sanatsal, eğitim ve enformasyon etkinlikleri planladığını belirtiyor. Sviatoslav Şeremeta'nın Polonya'nın istenmeyen kişiler listesine eklenmesine ilişkin Polonya tarafının eyleminin biçimsel statüsü konusunda da farklılık var: bazı kaynaklar bunu Dışişleri Bakanı'nın imzaladığı bir karar veya başvuru olarak tanımlarken, bir kaynak nihai kararın Dışişleri Bakanı tarafından alınmadığını belirtiyor. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı kararın Ukrayna-Polonya ilişkileri için 'karşı üretken' olduğunu söylerken Polonya kaynakları onu kışkırtıcı ve Ukrayna'nın çıkarlarına zarar veren bir adım olarak çerçeveledi.
Arka plan
Polonya, UPA'nın 1943'te Volın'deki yaklaşık 150 Polonyalı yerleşim yerine düzenlediği koordineli saldırılar dahil Polonya halkına karşı işlenen suçları soykırım olarak sınıflandırıyor; birçok Ukraynalı tarihçi ve siyasetçi ise olayları iki tarafın da sorumluluğu bulunduğu daha geniş bir Polonyalı-Ukraynalı çatışmanın parçası olarak yorumluyor. Ukrayna tarihsel hafızasında OUN ve UPA sıklıkla bağımsızlık mücadelesinin ve Sovyetler sonrası direnişin simgesi olarak görülüyor. Lviv, Rivne, Ternopil ve Volın bölgelerinin konseyleri daha önce Şuheviç veya UPA onuruna yıl ilanları yapmıştı. Lviv'deki karar 120. doğum yıldönümlerine ve UPA'nın kuruluşunun 85. yıldönümüne bağlandı; planlanan etkinlikler arasında 2027 boyunca anma, eğitim, bilimsel, kültürel, enformasyon ve sergi etkinlikleri yer alıyor.