Witkoff ve Kushner, Putin'le Kremlin'de görüştü; Moskova ve Kiev karşılıklı üç günlük hava saldırısı duraklaması açıkladı

Neden önemli

Witkoff ve Kushner'ın Moskova-Kiev turu, Trump yönetiminin savaşı sona erdirmeye yönelik özel diplomatik kanalının ilk kez her iki başkenti de ziyaret etmesini sağladı. Kremlin'in başkentlere yönelik üç günlük hava saldırısı duraklaması ilan etmesi sembolik bir yumuşama olsa da, Moskova'nın daha geniş bir ateşkese yeşil ışık yakmaması ve Ukrayna'daki diğer bölgelere yönelik saldırıların sürmesi, alınan mesafenin sınırlı olduğunu gösteriyor. Görüşmeden bir ilerleme çıkmaması, Kremlin'in tam Donbas kontrolü, Ukrayna'nın NATO ve AB üyeliğinden vazgeçmesi ve Ukrayna silahlı kuvvetlerinin küçültülmesi gibi maksimalist taleplerini koruduğuna işaret ediyor. ABD delegasyonuna Hazine Bakanlığı yaptırım yetkilisinin dahil edilmesi, yaptırım politikasının müzakerelerle iç içe geçtiğini ortaya koyuyor.

Ne oldu

5 Eylül Cumartesi günü ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Miami'den kalkan bir ABD Hava Kuvvetleri Boeing C-32A uçağıyla (kuyruk numarası SAM934) Helsinki'den Moskova'nın Vnukovo Havalimanı'na ulaştı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in özel temsilcisi Kirill Dmitriyev onları havaalanında karşıladı. Putin'le Kremlin'deki görüşme öncesinde Witkoff ve Kushner, Dmitriyev'le üç buçuk saat süren bir iş yemeği yaptı. Putin'le akşam başlayan görüşme yaklaşık üç saat sürdü; Rus tarafında Putin'e yardımcısı Yuri Uşakov ile Dmitriyev de hazır bulundu. ABD Hazine Bakanlığı yaptırım dairesi geçici başkanı Gene Lang, Dmitriyev'le hazırlık toplantısına katıldı ancak Putin'le görüşmeye girmedi.

Putin görüşmenin başında tartışılan durumu "sade değil" olarak nitelendirdi ve 5 Eylül gece yarısından bu yana Kiev'e yönelik saldırıların durdurulduğunu, bunun istihbarat servisleri ile Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla yapılan resmi talep üzerine verilen emre dayandığını söyledi. Ancak Rusya'nın Ukrayna'yla daha geniş bir ateşkes konusunda hiçbir zaman anlaşmadığını vurguladı. Kremlin sözcüsü Dmitriy Peskov, Putin'in Kiev'e yönelik üç gün boyunca saldırı düzenlenmemesi emri verdiğini açıkladı. Witkoff, Putin'e Moskova ve Kiev'e yönelik üç günlük saldırı duraklamasını kabul ettiği için teşekkür etti ve iletişimin hayatının en iyi ve en unutulmaz anlarından biri olduğunu belirtti. Uşakov görüşmeyi "içerikli, yapıcı ve son derece açık sözlü" olarak tanımladı.

Aynı gün Zelenskiy, Witkoff ve Kushner'la telefon görüşmesi yaptı. Görüşmenin ardından Ukrayna'nın cumartesi-pazartesi arasında Moskova'ya hava saldırısı düzenlemekten kaçınacağını ve Rusya'nın da Kiev'i vurmamasını beklediğini duyurdu; Kiev'deki 6 Eylül diplomatik programının onaylandığını açıkladı. 6 Eylül'de Witkoff ve Kushner'ın Kiev'e gitmesi, Trump'ın başkanlık döneminde ve tam kapsamlı işgalin başlangıcından bu yana Ukrayna başkentine yapılan ilk ABD ziyareti olarak değerlendirildi. Kremlin'in Witkoff ve Kushner'a yönelik maksimum talep paketi (Donbas'ın tamamı, NATO/AB üyeliğinden vazgeçilmesi, Ukrayna silahlı kuvvetlerinin küçültülmesi) değişmedi; Bloomberg'e konuşan Kremlin'e yakın kaynaklar ziyaretten beklentilerin "son derece düşük" olduğunu söyledi.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Bu ziyaretin anlatımı Ukrayna tarafında Zelenskiy'in telefon diplomasisi ve Ukrayna'nın karşılıklı hava saldırısı duraklamasına katılım kararı üzerinden çerçeveleniyor. Zelenskiy, ABD temsilcileriyle konuştuktan hemen sonra Ukrayna'nın Moskova'ya yönelik hava saldırılarından cumartesi-pazartesi boyunca kaçınacağını, bunun Rusya'nın da Kiev'i vurmaması beklentisiyle yapıldığını vurguladı. Ukraynalı yetkililer 4-5 Eylül gecesi Rusya'nın Kiev ve Boryspil havaalanlarını "gösteri amaçlı" vurduğunu, ayrıca SBU karargahına drone saldırısı düzenlendiğini belirtti; Zelenskiy bu saldırıları ABD delegasyonunun uçarak gelme hazırlıklarına bir Rus tepkisi olarak yorumladı. Ukrayna Genelkurmayı, çatışma hattında "sessizlik rejiminin" tek taraflı olamayacağını ve Rusya saldırıları sürmediği sürece cephe operasyonlarının devam edeceğini açıkladı. Ukrayna daha önce 5-8 Eylül için 96 saatlik bir ateşkes önermiş ve bunu Kremlin başlangıçta yok saymıştı; Witkoff ve Kushner'ın nihayet Kiev'e gelmesi Zelenskiy'in daha önce "saygısızlık" olarak nitelendirdiği Moskova-önce-liderliğindeki ziyaret düzenini kırdı. Ancak ABD'nin Ukrayna'ya Moskova ve Rus enerji tesislerine yönelik drone saldırılarını bu hafta sonu boyunca durdurması için baskı yaptığı, ABD Hazine Bakanlığı yaptırım yetkilisinin de heyette yer aldığı haberleri, Ukrayna'ya yönelik asimetrik talepler olduğu algısını güçlendirdi.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Uluslararası haberler, ABD'nin Trump yönetiminin önerisiyle Moskova önce Kremlin'e, ardından Kiev'e giden iki aşamalı diplomatik turu ön plana çıkardı. Putin'in durumu "sade değil" diye nitelendirmesi ve Dmitriyev'in Varşova'ya varışta yaptığı "önemli barış misyonu" açıklaması, ihtiyatlı bir angajman tonu yansıttı. Kremlin'in başkentlere yönelik üç günlük hava saldırısı duraklaması, Moskova'nın "kök nedenlerin" ortadan kaldırılması şartı ve maksimalist toprak taleplerinin sürmesiyle birlikte dengeli biçimde aktarıldı. Bloomberg'e konuşan Kremlin'e yakın kaynakların görüşmeden beklentilerini "son derece düşük" olarak nitelendirmesi, CNN'in bu turlardan gerçek diplomatik ilerleme çıkmasının olası olmadığı değerlendirmesi ve Kremlin'in tüm Donetsk ile NATO/AB üyeliğinden vazgeçilmesi yönündeki pozisyonundan taviz vermeyeceği yorumları haberlerde öne çıktı. Almanya'nın ziyaretten bir gün önce Leipzig havaalanına yönelik patlayıcı drone saldırısını Rusya'ya atfetmesi ile 5 Eylül'de Kiev ve Moskova dışındaki Ukrayna bölgelerine yönelik Rus saldırılarının sürmesi, paralel gelişmeler olarak aktarıldı.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Kaynaklar Putin'in Kiev'e yönelik üç günlük saldırı duraklaması emrinin başlangıç saatinde anlaşamadı: bazı haber kuruluşları 5 Eylül gece yarısını, bazıları ise 5-6 Eylül arasındaki gece yarısını işaret etti ve duraklamayı "5-8 Eylül" olarak tanımladı.

Ukrayna tarafında da cephe hattındaki "sessizlik rejimi" tartışmalı kaldı: bazı Ukrayna kaynaklarına göre Ukrayna Savunma Kuvvetleri 5 Eylül saat 00:00 ile 8 Eylül saat 23:59 arasında sessizlik rejimi uygulamak üzere talimat aldı; Genelkurmay ise çatışmaların sürdüğünü, rejimin tek taraflı olamayacağını söyledi. Zelenskiy'in ofisindeki bir kaynak ise bu bilgiyi Suspilne'ye yalanladı.

4-5 Eylül gecesindeki can kaybı rakamları da farklılık gösterdi: bir kaynak seti Dnipropetrovsk bölgesinde dört ölü ve beş yaralı bildirirken, diğer bir seti Kiev bölgesi Bucha ilçesinde iki ölü ve beş ilçede 28 hasarlı yapı, ayrıca Harkov bölgesi Chuguyiv'de aralarında bir çocuğun da bulunduğu üç ölü aktardı.

Arka plan

Ukrayna'nın hava sahası Rusya'nın Şubat 2022'deki tam kapsamlı işgalinden bu yana kapalı. Witkoff ve Kushner, daha önce Moskova'yı birçok kez ziyaret edip Kiev'e gitmemişti; Zelenskiy bunu kamuoyu önünde "saygısızlık" olarak eleştirmişti. CIA Direktörü John Ratcliffe, Trump'ın "yarı rutin" diye nitelendirdiği bir görüşme için Moskova'ya Witkoff-Kushner ziyaretinden bir haftadan biraz fazla bir süre önce gitmişti. Ukrayna 5-8 Eylül için 96 saatlik bir ateşkes önermiş, Kremlin bunu başlangıçta yok saymıştı; Putin daha sonra sadece başkentlere yönelik üç günlük bir ateşkese razı oldu.