PACE raporu: Rus varlıklarının ECHR 'just satisfaction' kararları yoluyla Ukrayna'ya yönlendirilmesi önerildi
Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (PACE) Hukuk Komitesi, eylül başında Tony Vaughan'ın (Birleşik Krallık) hazırladığı ve üye devletlerin dondurulmuş Rus varlıklarını, Rusya aleyhine açılan davalarda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) 'just satisfaction' kararlarını karşılamak için kullanmasını öneren bir raporu onayladı. Brütielerin mali tabanı olan Euroclear'da tutulan Rusya Merkez Bankası varlıkları önerinin merkezinde yer alırken, uzmanlar pratik uygulamanın siyasi iradeye bağlı olduğunu ve hukuki araçlardan ziyade başkentlerdeki kararların belirleyici olduğunu vurguluyor.
Öne çıkanlar
- PACE Hukuk Komitesi eylül başında Tony Vaughan'ın raporunu onayladı.
- Öneri, dondurulmuş Rus varlıklarının AİHM'nin 'just satisfaction' kararlarını karşılamak için kullanılmasını içeriyor.
- Donuk Rusya Merkez Bankası varlıklarının büyük çoğunluğu Belçika'daki Euroclear'da tutuluyor.
- Avrupa Konseyi, Rusya'nın saldırganlık suçu için özel bir Tribunal kurdu ve Ukrayna için Tazminat Kaydı oluşturdu.
- Avrupa Konseyi bünyesinde bir Uluslararası Tazminat Komisyonu kuran antlaşma imzalandı.
- Avrupa Konseyi 90 milyar euroluk Ukrayna yardım paketini gelecekteki Rus tazminatlarından geri ödenmek üzere onayladı.
- Uzmanlar, mevcut ECHR tazminat tutarlarının dondurulmuş toplam Rus varlıklarına göre küçük kaldığını belirtiyor.
Ne oldu
Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi Hukuk Komitesi, eylül başında İngiliz parlamenter Tony Vaughan tarafından hazırlanan ve dondurulmuş Rus varlıklarının AİHM'nin 'just satisfaction' olarak adlandırılan tazminat ödemelerini karşılamak amacıyla kullanılmasını öneren bir raporu onayladı. Öneri öncelikle Ukrayna-Rusya arasındaki devletlerarası davalar ile Rusya'nın ödemediği diğer AİHM kararlarını hedefliyor. Uygulamada iki yol öngörülüyor: ya Avrupa Konseyi bünyesinde varlıkları alacak özel bir 'Targeted Fund' kurulması ya da kararların ulusal düzeyte yerine getirilmesi; ikinci seçenek üye devletlerin ulusal mevzuatında değişiklik veya Bakanlar Komitesi'nin ayrı bir tavsiyesini gerektirebilir. Raporda emsaller arasında YUKOS şirketine 1,86 milyar euroluk tazminat kararı da yer alıyor; ancak uzmanlar, AİHM'nin bugüne kadar verdiği 'just satisfaction' tutarlarının dondurulmuş Rus varlıklarının toplam büyüklüğüne kıyasla küçük kaldığını vurguluyor. Kararların siyasi düzeyde Brüksel'den çok büyük Avrupa başkentlerindeki irade eksikliğine bağlı olduğu değerlendiriliyor.
Arka plan
Rusya'nın saldırganlığı üzerine Avrupa Konseyi Rusya'yı üyelikten çıkardı ve saldırganlık suçuna ilişkin özel bir Tribunal kurdu. Türünün ilk örneği olan Ukrayna için Tazminat Kaydı da Avrupa Konseyi bünyesinde oluşturuldu; ardından bir Uluslararası Tazminat Komisyonu kuran antlaşma yine Avrupa Konseyi himayesinde imzalandı. Ukrayna, mayıs 2022'den bu yana uluslararası bir tazminat mekanizması üzerinde çalışıyor. Daha önce akademik düzeyde Dapo Akande ve Philippe Sands tarafından hazırlanan 'Akande Memorandumu' ile Philippe Webb'in Avrupa Komisyonu Araştırma Servisi için hazırladığı memorandum, dondurulmuş Rus varlıklarının olası tasfiyesine ilişkin hukuki zeminleri tartışmıştı. PACE, nisan 2022'de yaptırımlara tabi Rus vatandaşlarının el konulan varlıklarının Ukrayna'ya tazminat olarak kullanılması çağrısında bulunmuş, ancak dondurulmuş Rus devlet varlıklarının AİHM kararları yoluyla kullanılması fikri ilk kez bir Avrupa Konseyi organının gündemine girdi. Avrupa Konseyi'nin organları dondurulmuş Rus varlıkları üzerinde bağlayıcı yetkiye sahip değil; yalnızca tavsiye niteliğinde kararlar alabiliyor. Avrupa Konseyi, Rusya Merkez Bankası varlıklarının büyük çoğunluğunun tutulduğu Euroclear'ın bulunduğu Belçika bu süreçte doğrudan merkezi konumda. Avrupa Konseyi'nin onayladığı 90 milyar euroluk Ukrayna yardım paketi ise ileride Rus tazminatlarından geri ödenecek şekilde tasarlandı.