Trump ile Putin arasındaki dizel anlaşması ve Zelensky'ye 'yeni başkan' çağrısı

Neden önemli

Anlaşma, Rus enerjisi üzerindeki ABD kısıtlamalarını gevşeterek eleştirmenlerin Rusya'nın savaş makinesini finanse ettiğini savunduğu bir adım oldu. Trump'ın Zelensky'nin değişmesi gerektiğine yönelik açıklaması Ukrayna'nın meşru seçimlerine doğrudan bir müdahale olarak yorumlandı. Putin aynı görüşmede Rusya'nın maksimalist savaş hedeflerinin değişmediğini teyit ederek Trump'ın "Putin anlaşma istiyor" çerçevesini fiilen çürüttü. Miami'deki müzakere sürecinin kesilmesi diplomatik ilerleme kanalını zayıflattı; iki partili bir Kongre tasarısı ise anlaşmaya karşı ABD içinden gelen itirazı gösteriyor.

Ne oldu

9 Ekim'de ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile telefon görüşmesi yaptı. Görüşmede 300 bin ila 3 milyon ton Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına tedarik edilmesi kararlaştırıldı; Kremlin, Temmuz 2026'da Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik artan saldırıları nedeniyle uygulamaya koyduğu dizel ihracatı yasağını erken kaldırdı. Aynı gün ABD Hazine Bakanlığı, Rus menşeli dizel yakıtına ilişkin operasyonlara 7 Nisan 2027'ye kadar izin veren genel bir lisans çıkardı.

Trump, görüşmenin ardından Zelensky'ye sert çıkarak "Ukrayna'nın yeni bir başkan seçme zamanı geldi" dedi ve Zelensky'yi savaşı sona erdirebilecekken bunu seçmemekle suçladı. Aynı zamanda Putin'in anlaşma istediğini ve Rusya'nın dünyaya düşük fiyatla büyük miktarda petrol sağladığını öne sürdü. Putin'in yardımcısı Yuri Uşakov ise Putin'in görüşmede barış müzakerelerini reddettiğini ve Rusya'nın "tüm hedeflerine" ulaşana kadar savaşmaya devam edeceğini söyledi. Putin ayrıca Eylül ayındaki Devlet Duması seçimleri sırasında Ukrayna'nın Rus seçim altyapısına uzun menzilli saldırılar düzenlediğini iddia etti; ISW analistleri bu iddiaların kanıtlanmadığını belirtti.

Zelensky aynı akşam yaptığı açıklamada kararı "zayıflık" olarak nitelendirdi, müzakere ekibinin "perde" olarak kullanıldığını söyledi ve daha sonra bunu "Rusya'nın işine yarayan apaçık bir zayıflık" ile Putin'e "doğum günü hediyesi" olarak tanımladı. Miami'de ABD, Ukrayna, Avrupa ülkeleri ve NATO temsilcileri arasında süren deeskalasyon ve savaşı sona erdirme görüşmeleri anlaşmanın açıklanmasından sonra erken sona erdi; 10 Ekim'de Ukrayna delegasyonunun yola çıktığı bildirildi.

Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Brian Fitzpatrick (Pennsylvania), Ukrayna Caucus eş başkanı, 10 Ekim'de Rus petrolü alımlarını engelleyecek iki partili "Ronald Reagan Peace Through Strength Act" tasarısını sunacağını açıkladı. Tasarı discharge (tahliye) yöntemiyle oylanacak; bu yöntem için 218 imza gerekiyor. Cumhuriyetçi Kongre Üyesi Don Bacon (Nebraska) ortak imzacı olmayı kabul etti, Demokrat ortak imzacı ise rapor tarihinde henüz belirlenmemişti. Tasarının Kongre'nin birkaç haftalık aradan sonra oylamalara dönmesi, mevcut dönemin Ocak ayında sona ermesi nedeniyle zaman baskısı altında olduğu, ayrıca Senato onayı ve Beyaz Saray'ın olası muhalefetiyle karşılaşacağı belirtildi.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukraynalı kaynaklar, Putin'in görüşmeyi Eylül'deki Devlet Duması seçimleri sırasında Ukrayna'nın Rus seçim altyapısına saldırdığı yönündeki kanıtlanmamış iddialarla barış görüşmelerini sabote etmekle suçlamak için kullandığını vurguluyor; ISW analistleri bu iddiaların asılsız olduğunu söylüyor. Çerçeveleme, Zelensky'nin dizel anlaşmasını "Putin'e hediye" ve Ukrayna şehirlerine yönelik terörü yoğunlaştıracak "apaçık zayıflık" olarak eleştirmesine ağırlık veriyor. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha'nın, Ukrayna'nın liderini seçme hakkının Ukrayna halkına ait olduğuna dair yanıtı, Trump'ın yeni başkan çağrısı Ukrayna'nın egemenliğine müdahale olarak çerçeveleniyor. Miami görüşmelerinin erken sona ermesi ve Ukrayna müzakere ekibinin "perde" olarak kullanıldığı değerlendirmesi ön plana çıkarılıyor. Keith Kellogg ve Boris Johnson'ın anlaşmayı Putin'in yatıştırılması olarak eleştiren açıklamaları Ukrayna yanlısı sesler olarak aktarılıyor.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Kaynaklarda alıntılanan uluslararası sesler — Keith Kellogg, Boris Johnson, Estonya ve Finlandiya başbakanları, AB dış politika şefi Kaja Kallas ve The Telegraph'ın başyazısı — dizel anlaşmasını Putin'in savaş makinesini finanse eden bir hata ya da yatıştırma olarak nitelendiriyor. Birçok kaynak, anlaşmanın açıklanmasından saatler sonra Zaporijya'ya düzenlenen ve can kayıpları artan Rus saldırısını, Rus tavizlerinin barış yerine yeni saldırılara yol açtığı yönünde bir kanıt olarak öne çıkarıyor. Elon Musk'ın Trump'ın yeni Ukrayna lideri çağrısını sosyal medyadan desteklemesi, Laura Loomer'ın Ukrayna seçimlerinin ancak savaştan sonra mümkün olacağı yorumuyla birlikte dikkat çekici bir müdahale olarak sunuluyor. Çerçeveleme, ABD Kongresi'nde mevcut yaptırım mevzuatıyla çelişen, Rus petrol alımlarını engelleyecek bir tasarı da dahil olmak üzere iki partili itirazı not ediyor. Trump'ın "Putin anlaşma istiyor, Zelensky istemiyor" çerçevelemesi, Kremlin'in Putin'in barış görüşmelerini reddettiğine dair açıklamasıyla belgelenen bir gerilim oluşturuyor.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Trump, Putin'in savaşı bitirmek için bir anlaşmayı "çok istediğini" ve Rusya'nın ucuz petrol sağladığını öne sürdü; Putin'in yardımcısı Yuri Uşakov ise Putin'in görüşmede barış müzakerelerini reddettiğini ve Rusya'nın tüm savaş hedeflerine ulaşana kadar çatışmayı sürdüreceğini söyledi. Kaynaklar anlaşmanın kökeni konusunda da farklı çerçeveler sunuyor: bazıları Trump'ın Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmamasına verdiği bir taviz olarak sunarken, diğerleri küresel yakıt arzı sıkışıklığı ve Çin'in ihracat kısıtlamalarının Washington'ı Kremlin'e yönelttiğini öne sürüyor.