Trump, Putin ile yaptığı telefon görüşmesinin ardından Rus dizel anlaşmasını duyurdu; Zelensky "Putin'e doğum günü hediyesi" diye tepki gösterdi

Neden önemli

Bu gelişme, Washington'ın Ukrayna'daki savaşa yönelik tutumunda gözle görülür bir kayışa işaret ediyor: ABD yönetimi, Miami'deki barış müzakereleri sürerken Moskova'ya yönelik önemli bir enerji ihracatı yaptırımını kaldırmayı kabul etti. Kiev ve Avrupalı ortakları, anlaşmanın Rusya'ya savaşı sürdürmesi için milyarlarca dolar gelir sağlayacağını söylüyor. Zelensky'nin anlaşmaya yönelik sert açıklamaları ve Miami görüşmelerinin "örtü" olarak kullanıldığı yönündeki suçlaması, Ukrayna ile ABD arasındaki diplomatik güvenin sarsıldığını gösteriyor. Aynı zamanda anlaşma, 3 Kasım ara seçimleri öncesinde yakıt fiyatlarını düşürme vaadiyle Birleşik Devletler iç siyasetiyle iç içe geçmiş durumda.

Ne oldu

9 Ekim Cuma akşamı ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir telefon görüşmesi yaptı. Kremlin sözcüsü Yuri Uşakov'a göre Putin, görüşmede barış müzakerelerinin yeniden başlamasını kesinlikle reddetti ve Rusya'nın Ukrayna teslim olana kadar savaşmaya devam edeceğini söyledi. Putin ayrıca Trump'a Ukrayna direnişinin "herhangi bir geleceği olmadığını", Rus kuvvetlerinin "inisiyatifi tam olarak elinde tuttuğunu ve ilerlediğini" iletti; Zelensky'nin Rus seçimlerini sabote etmeye çalıştığını öne sürdü. Trump, görüşme sırasında Putin'i doğum günü için tebrik etti.

Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada ABD'nin Rusya'dan dizel yakıt alımı için anlaşmaya vardığını duyurdu. Anlaşma kapsamında 300 bin ton hemen, kasım ayında 500 bin ton, ardından Rus rafineri kapasitesine bağlı olarak 1 milyon ton ve Trump'ın belirmediği kısa bir sürede 3 milyon ton olmak üzere toplam 4,8 milyon tonun üzerinde dizel tedarik edilmesi öngörülüyor. Trump bunu "büyük bir dizel anlaşması" olarak nitelendirdi. ABD Hazine Bakanlığı, 7 Nisan 2027'ye kadar geçerli olacak ve Rus menşeli dizel yakıtın satışına, sevkiyatına, boşaltılmasına ve ithalatına izin veren geçici bir genel lisans yayımladı.

Aynı akşam, Trump'ın özel elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Ukrayna delegasyonu ve Almanya, Fransa, İngiltere, AB ile NATO'dan üst düzey diplomatların katılımıyla Miami, Florida'da sekiz saat süren görüşmeler yürütüyordu. Görüşmelerin bitiminden kısa süre önce Trump'ın Putin ile konuşacağı ve yaptırımlarla ilgili bir duyuru yapılacağı Kiev ekibine bildirildi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelensky, anlaşmayı "Putin'e doğum günü hediyesi" ve "korkunç bir adım" olarak nitelendirerek Miami müzakerelerinin bu anlaşmanın örtüsü olarak kullanıldığını söyledi. ABD'li bir yetkili, Trump'ın bu adımı Kiev'in Rus rafinerilerine yönelik saldırıları tek taraflı durdurmayı reddetmesi üzerine attığını belirtti.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna kaynakları haberi Zelensky'nin sert tepkisi çerçevesinde sunuyor. Anlaşma "Putin'e doğum günü hediyesi", "korkunç bir adım" ve saldırgana savaşı sürdürmesi için milyarlarca dolar sağlayacak bir hamle olarak nitelendiriliyor. Ukrayna medyası, duyurunun Witkoff ve Kushner'ın Ukrayna heyetiyle Miami'de görüştüğü sırada yapılmasına ve Zelensky'nin ABD'nin bu müzakereleri Moskova ile ayrı bir anlaşmanın "örtüsü" olarak kullandığı yönündeki suçlamasına dikkat çekiyor. Zelensky'nin, ABD'nin müzakereler sırasında dizel anlaşmasının gündemde olduğuna dair hiçbir ipucu vermediği yönündeki sözleri ve olayı önceki Anchorage zirvesine benzeten "Alaska-2" benzetmesi de öne çıkarılıyor. Putin'in barış görüşmelerini reddetmesi ve Ukrayna teslim olana kadar savaşmaya devam edeceğini söylemesi, Moskova'nın müzakereyi reddettiğinin teyidi olarak vurgulanıyor.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

İngilizce ve Fransızca yayınlar haberi ağırlıklı olarak Trump'ın Putin'le yaptığı dizel anlaşması etrafında çerçeveliyor; anlaşılan tonaj rakamları (300 bin ton hemen, kasımda 500 bin ton, 1 milyon ton ve ardından 3 milyon ton, toplam 4,8 milyon tonun üzerinde) ve Trump'ın görüşmeyi "son derece üretken" olarak nitelendirmesi öne çıkarılıyor. İngilizce kaynaklı Axios haberi, Trump yönetiminin anlaşmayı Kiev'in Rus rafinerilerine yönelik saldırıları tek taraflı durdurmayı reddetmesine bağladığını aktarıyor; ABD'li yetkililer "Rusya da güçlü vuruyor ama savaşı bitirme konusunda tartışmaya açık" diyor. Fransızca rapor ve Axios kaynaklı malzeme, anlaşmanın 3 Kasım ara seçimleri öncesinde yakıt fiyatlarını düşürme vaadiyle açıklanmasına dikkat çekiyor; bu iç siyaset boyutu Ukrayna dilindeki haberlerde fazla yer bulmuyor.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Kaynaklar, tedarik edilecek dizel hacimlerinin ifade edilme biçiminde farklılaşıyor. Bazı raporlar "milyonlarca ton" ya da "yüz binlerce ton" diye genel ifadeler kullanırken, daha ayrıntılı hesap 300 bin tonu hemen, kasımda 500 bin tonu, ardından 1 milyon tonu ve kısa sürede 3 milyon tonu sayarak toplamı 4,8 milyon tonun üzerinde veriyor.

Bir diğer anlaşmazlık, Witkoff ve Kushner'ın Rus rafinerilerine yönelik saldırıların sürmesi halinde Ukrayna'nın ABD istihbarat erişiminin kesilebileceği tehdidinde bulunup bulunmadığı konusunda. Bir Ukraynalı yetkili bu tehdidin yapıldığını söylerken bir ABD'li yetkili böyle bir tehdidin yapılmadığını ve ABD'nin güvenilir bir ortak olduğunu belirterek iddiayı yalanladı.

Arka plan

Sahnenin arkasında, ABD'nin Kiev'e yönelik baskısı uzun süredir biriken bir meseleydi: 20 Eylül'de Axios, Trump'ın Zelensky ile yaptığı bir telefon görüşmesinde "dizel" kelimesinin sık sık geçtiğini ve Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları durdurması yönündeki talebin yinelendiğini bildirmişti. Trump'ın özel elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, diplomatik çıkmazı kırmak amacıyla Miami'de yeni öneriler sunmayı planlıyordu; bu toplantılara Ukrayna delegasyonuyla birlikte Almanya, Fransa, İngiltere, AB ve NATO'dan üst düzey diplomatlar katılacaktı. 8 Ekim'de Zelensky, Ukrayna müzakere heyetini açıklamış, heyet başkanlığını David Arakhamia, Rustem Umerov, Kyrylo Budanov ve Serhiy Kyslytsia yürütmüştü. ABD Hazine Bakanlığı'nın yayımladığı geçici genel lisans, 7 Nisan 2027'ye kadar Rus menşeli dizel yakıtın ithalatına izin veriyor. 3 Kasım'daki ABD ara seçimleri, anlaşmanın yakıt fiyatlarını düşürme çerçevesinde sunulmasıyla zamanlama açısından önemli bir unsur olarak öne çıkıyor.