ABD özel temsilcileri Moskova ve Kiev'i ziyaret etti: üç taraflı format için yeşil ışık, somut ilerleme yok
ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, 5 Eylül'de Moskova'da Vladimir Putin ile üç saatten fazla süren görüşmelerin ardından 6 Eylül'de trenle Kiev'e geldi. Burada Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık ulusal güvenlik danışmanlarının da katıldığı üç tur halinde Volodimir Zelenskiy ile bir araya geldiler. Taraflar ABD-Ukrayna-Rusya üç taraflı formatına dönüş ve Ukrayna için bir 'kış paketi' konusunda anlaştıklarını açıkladı; bunun dışında somut bir ilerleme kaydedilmedi.
Öne çıkanlar
- Witkoff ve Kushner, 5 Eylül'de Moskova'da Putin ile üç saatten fazla görüştü; 6 Eylül'de Kiev'e geldi.
- 6 Eylül'deki Kiev görüşmeleri üç tur halinde yapıldı; ikinci tura Fransa (Emmanuel Bonne), Almanya (Günter Sautter) ve Birleşik Krallık'tan (Jonathan Powell) ulusal güvenlik danışmanları katıldı.
- Zelenskiy tüm turları 'çok somut' olarak nitelendirdi; ancak yeni bir ABD önerisinin ayrıntıları açıklanmadı ve 'somut bir ilerleme' duyurulmadı.
- Witkoff, üç taraflı format için planlama da dahil 'önemli ilerleme' kaydedildiğini ve somut sonraki adımların önümüzdeki haftalarda açıklanacağını söyledi.
- Kremlin sözcüsü Peskov üç taraflı formatın yeniden başlatılabileceğini belirtti ancak yer ve zaman için 'erken' dedi; ABD'li yetkililerin Kiev'e trenle gelmesine izin veren üç günlük başkentlere saldırmama anlaşması 7 Eylül akşamı sona erdi ve Rusya Kiev'i yeniden vurdu.
- Ukrayna Demiryolları (Ukrzaliznytsia) Witkoff ve Kushner'ı taşıyan trenin kalkış tabelasına 'Peace Express' adını verdi.
- ISW, Kremlin'in savaş hedeflerini ve 'kök nedenler' söylemini teyit ettiğini, önemli taviz vermediğini değerlendirdi; Zelenskiy, Rusya'nın kışı Ukrayna'yı 'kırmak' için kullanmayı planladığını söyledi.
Neden önemli
Trump yönetiminin Şubat 2025'teki müzakere süreci başladığından bu yana ilk kez Kiev'e gelmesi, aylardır Moskova ile sınırlı kalan diplomatik trafiği kırdı. Görüşmeler, ABD'nin Ukrayna için bir 'kış paketi' (hava savunması, enerji desteği ve LNG tedaruki) desteğini ve üç taraflı formatın yeniden başlatılmasını gündeme getirdi; ancak Kremlin'in 'kök nedenler' ve Donetsk'in tümü üzerindeki maksimalist talepleri sürdüğüne dair değerlendirmeler, taraflar arasındaki uçurumun büyük olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda Kiev'de ilk kez ABD-Ukrayna-Avrupa (E3) formatı kuruldu, bu da diplomatik mimariyi önemli ölçüde değiştirdi.
Ne oldu
ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, 5 Eylül 2026'da Moskova'ya giderek Vladimir Putin ile üç saatten fazla görüştü. Ertesi gün trenle Kiev'e geçtiler (uçak seyahatinin Rusya'nın sivil havalimanlarını vurması nedeniyle engellendiği belirtildi). 6 Eylül'de Sofiyivska Meydanı'ndaki Aziz Sofya Katedrali'nde Zelenskiy ile üç tur müzakere yaptılar; ikinci tura Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık'tan ulusal güvenlik danışmanları katıldı. Zelenskiy turların tümünü 'çok somut' olarak nitelendirdi, ancak 'yeni fikirler'in ayrıntılarını açıklamadı. Witkoff üç taraflı format için planlamada 'önemli ilerleme' duyurdu; Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov formatın yeniden başlatılabileceğini ancak zaman ve yer için 'erken' olduğunu söyledi. Ziyaret, başkentlere 7 Eylül'e kadar karşılıklı saldırmama anlaşmasıyla mümkün oldu; ancak 7 Eylül akşamı Rus ordusu Kiev'i yeniden vurdu. Ukrayna Demiryolları trenin kalkış tabelasına 'Peace Express' adını verdi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukraynalı kaynaklar ziyaretin sembolik önemini vurguladı: ilk kez Witkoff ve Kushner'ın Kiev'e gelmesi, Sofiyivska Meydanı'nda kabul, Aziz Sofya Katedrali turu ve Ukrzaliznytsia'nın 'Peace Express' tabelası. Ukrayna heyetinde Devlet Başkanlığı Ofen Başkanı Kirilo Budanov, Yabancı İstihbarat Servisi Başkanı Rustem Umerov, 'Halkın Hizmetkarı' fraksiyonu başkanı Davyd Arakhamia ve Devlet Başkanlığı Birinci Başdanışmanı Serhiy Kyslytsia yer aldı. Zelenskiy, ABD temsilcilerinden 'Ruslar müzakereye hazır' mesajı aldığını, ancak savaş alanındaki eylemler ve son saldırılar nedeniyle şüpheli kaldığını söyledi. Ukraynalı analistler (Kraiev, Dzhigun, Horodnytsky, Denysenko) ABD'nin 'mekik diplomasisi'ni eleştirdi, Witkoff ve Kushner'ın diplomatik alanla bağlarının olmadığını ve Trump'ın Kasım ara seçimleri öncesi dış politika başarısı peşinde olduğunu savundu. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha, Rusya'nın atıfta bulunduğu 'Anchorage ruhu' 'hiç var olmadıysa bile şimdi kesinlikle ölmüştür' dedi.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Le Monde ve Financial Times, ABD önerisine ilişkin yeni ayrıntı verilmediğini ve bir 'atılım' olmadığını ön plana çıkardı. Bloomberg kaynaklarına göre Kremlin toplantısında önemli ilerleme kaydedilmedi ve Putin'in savaş planlarını değiştirmedi; ISW, Rus kuvvetlerinin mevcut ilerleme hızıyla Donetsk'in tamamını 2032'den önce ele geçiremeyeceğini değerlendirdi. AB kurumsal sesi (Kaja Kallas, Avrupa Komisyonu sözcüsü Christian Wigand) diplomatik ivmeyi memnuniyetle karşıladı, ancak Rusya'nın sivillere, altyapıya ve tahıl ihracatına yönelik saldırılarının sürdüğünü ve AB'nin Rusya'ya baskıyı sürdürmeye hazır olduğunu yineledi. Élysée Palace kaynakları, yeni bir ABD-Ukrayna-Avrupa (E3) formatının fiilen başlatıldığını, 'Anchorage formülü'nün ve önceki 20 maddelik planın artık sürecin temeli olarak görülmediğini bildirdi.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Haber kaynakları arasında birkaç önemli görüş ayrılığı var. Birincisi, Witkoff'ın Moskova'ya kaç kez gittiği: çoğu kaynak ve Witkoff'ın kendisi sekiz önceki ziyaret olduğunu söylerken, Ukrainska Pravda'ya atıfta bulunan bir kaynak Witkoff için altı, Kushner için iki ziyaret olduğunu belirtti. İkincisi, Putin'in taviz vermeye hazır olup olmadığı: Zelenskiy, ABD temsilcilerinden 'Ruslar müzakereye hazır' mesajı aldığını ve Putin'in 'fikirleri tartışmaya hazır' olduğunu söyledi; buna karşılık Bloomberg, ISW, Kallas ve Élysée Palace, Kremlin özetinin Kiev'e saldırılara 72 saatlik ara dışında önemli bir taviz göstermediğini ve Putin'in maksimalist hedefler ile 'kök nedenleri' teyit ettiğini bildirdi. Üçüncüsü, ziyaretlerin yeni öneriler getirip getirmediği: Zelenskiy ve Witkoff 'birkaç yeni fikir' önerildiğini söyledi; Financial Times ve Le Monde kaynakları ise getirilen belgelerin önceki planların güncellenmiş versiyonları olduğunu ve gerçek anlamda az yeni fikir içerdiğini belirtti.
Arka plan
Rusya, Şubat 2022'de Ukrayna'ya yönelik tam kapsamlı işgalini başlattı. Trump yönetimi Şubat 2025'te Rusya ile ayrı bir diplomatik süreç açtı; 6 Eylül 2026'ya kadar Witkoff Moskova'ya sekiz kez gitti, ancak Kiev'e hiç gitmedi. ABD daha önce önceki 28 maddelik taslaktan yeniden formüle edilen 20 maddelik bir barış planı sunmuştu; Ukrayna ve Avrupa ortakları bu planın şekillendirilmesine yardımcı olmuştu. Rusya'nın Duma seçimleri 18-20 Eylül olarak planlandı; ABD temsilcileri Kiev ve E3'e yeni bir Rus müzakere hazırlığının seçimlerden sonra ortaya çıkabileceğini söyledi. Élysée Palace'a göre Kremlin'in 'Anchorage formülü' (Ağustos 2025'teki Trump-Putin Alaska zirvesiyle bağlantılı sözde 3+2 territorial şeması) artık Amerikalılar tarafından geçerli kabul edilmiyor.