Türkiye, ABD-Rusya dizel anlaşmasından pay alacak
Türkiye Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, Moskova'nın ABD ile varılan anlaşma çerçevesinde dünya piyasalarına sunacağı Rus dizelinin bir kısmını Türkiye'nin alacağını açıkladı. Anlaşma, Ukrayna'nın müzakere ekibinin Washington'a geldiği sırada duyuruldu; Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski bunu 'örtü' olarak kullanmakla eleştirdi. ABD'li üst düzey yetkililer anlaşmanın amacına ilişkin çelişkili açıklamalar yaptı.
Öne çıkanlar
- Bakan Bayraktar, ABD ile anlaşma kapsamında Türkiye'nin Rus dizelinden pay alacağını söyledi
- Trump 9 Ekim'de Putin'le Rus dizelinin ABD ve dünya piyasalarına arzına ilişkin mutabık kaldığını duyurdu
- ABD Hazine Bakanlığı, OFAC'nin Rus dizeli ihracatı için geçici lisans verdiğini açıkladı
- Zelenski, Ukrayna müzakere ekibinin 'örtü' olarak kullanıldığını ve Trump'ın açıklamasının 'dürüst ve ortaklığa yakışır' olmadığını söyledi
- Bayraktar anlaşmayı Türkiye'nin enerji güvenliği için önemli olarak nitelendirdi
- Bayraktar Türkiye'ye ayrılacak dizel miktarını açıklamadı
- Türkiye enerji ithalatında Rusya, İran ve Azerbaycan'a büyük ölçüde bağımlı; aynı zamanda ABD dahil daha geniş tedarikçi çeşitlendirmesi arıyor
Neden önemli
Önemli bir bölgesel Rus enerji alıcısı olan Türkiye, tartışmalı ABD-Rusya dizel düzenlemesine resen bağlanıyor; bu durum, çeşitlendirme arayışıyla birleştiğinde Türkiye'nin enerji politikasındaki yönü gösteriyor. Anlaşma, Ukrayna ile Washington arasındaki ilişkilerde bir sürtünme noktası haline geldi: ABD, Ukrayna'nın müzakere ekibini 'örtü' olarak kullandı. ABD'li kıdemli yetkililer anlaşmanın amacını farklı biçimlerde açıkladı; her iki partiden senatörler ve bazı Cumhuriyetçiler ile Avrupalı yetkililer anlaşmaya itiraz etti. Eş zamanlı olarak Rusya, 11 Ekim'de duyurulan 'enerji ateşkesi'ne rağmen Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı.
Ne oldu
Türkiye Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, Moskova'nın ABD ile varılan anlaşma çerçevesinde dünya piyasalarına süreceği Rus dizelinin bir kısmını Türkiye'nin alacağını açıkladı. Anlaşma, 9 Ekim'de Donald Trump'ın Putin'le Rus dizelinin ABD ve dünya piyasalarına arzında mutabık kaldığını duyurmasıyla gündeme geldi; ardından ABD Hazine Bakanlığı, OFAC'nin Rus dizeli ihracatı için geçici lisans çıkardığını bildirdi. O sırada Washington'da bulunan Ukrayna müzakere ekibinin varlığı, Ukrayna'nın anlaşmanın dışında tutulması tartışmasını alevlendirdi; Zelenski bunu 'örtü' olarak nitelendirdi. ABD'li üst düzey yetkililer düzenlemenin amacı konusunda farklı açıklamalar yaptı: Enerji Bakanı Chris Wright bunu savaşı bitirmeye yönelik bir 'havuç' olarak nitelendirdi; Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Rus dizelinin zaten piyasaya çıkacağını söyledi. Rusya'nın anlaşmadan üç gün sonra dizel ihracatını artırmaya hazır olduğunu bildirmesi üzerine Rusya Başbakan Yardımcısı Alexander Novak, yıl sonuna kadar aylık 3–3,5 milyon ton seviyesine ulaşılabileceğini söyledi. Bayraktar, Türkiye'ye ayrılacak hacmi açıklamadı, ancak düzenlemeyi Türkiye'nin enerji güvenliği için önemli olarak değerlendirdi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukraynalı yayınlar anlaşmayı açıkça bir Rusya-ABD düzenlemesi olarak sunuyor ve Ukrayna'nın karar sürecinden dışlandığını, müzakere ekibinin Washington'da bulunduğu sırada yapılan duyuruyu ve Zelenski'nin 'örtü' suçlamasını öne çıkarıyor. Aynı dönemde Rusya'nın Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırıları ve Zelenski'nin 15 Ekim'de saldırı yasağını kaldırması, anlaşmanın süregelen çatışma bağlamında ele alınmasına yol açıyor. Ukraynalı kaynaklar ayrıca her iki partiden senatörlerin anlaşmanın iptalini talep ettiğini ve bazı Cumhuriyetçilerin anlaşmayı eleştirdiğini vurgulayarak, düzenlemenin ABD içinde de tartışmalı olduğunu gösteriyor.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
ABD Hükümeti içindeki üst düzey yetkililer, anlaşmanın amacını farklı biçimlerde açıkladı: Enerji Bakanı Chris Wright izni, Rusya'yı savaşı bitirmeye yönlendirmek için bir 'havuç' olarak nitelendirdi; Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Rus dizelinin zaten piyasaya çıkacağını söyledi. Axios, kaynaklara dayandırarak Trump'ın anlaşmaya, Zelenski'nin Rus rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmayı reddetmesi nedeniyle izin verdiğini yazdı; Zelenski bu çerçevelemeyi reddederek Washington'u Ukrayna müzakere ekibini 'örtü' olarak kullanmakla suçladı.
Arka plan
Anlaşma öncesinde Rusya, son aylarda arz sorunları nedeniyle dizel ihracatını kısıtlamıştı. Türkiye enerji ithalatında Rusya, İran ve Azerbaycan'a büyük ölçüde bağımlı olmakla birlikte ABD dahil daha geniş bir tedarikçi yelpazesinden alım yapma arayışında. Türkiye ile Rusya arasında doğal gaz işbirliği yaklaşık 40 yıldır sürüyor; kümülatif Rus gazı arzı 600 milyar metreküpü aşmış durumda ve taraflar 2026 sonrası gaz alımının uzatılması için görüşüyor. Türkiye, Karadeniz'de günlük gaz üretimini 45 milyon metreküpe çıkarmak amacıyla 2028'de ikinci yüzer üretim platformunu devreye almayı planlıyor. Trump 11 Ekim'de bir enerji ateşkesi duyurdu; Ukrayna üç gün boyunca Rus tesislerine yönelik saldırıları durdururken Rusya Ukrayna enerji altyapısını vurdu ve Zelenski 15 Ekim'de saldırı yasağını kaldırdı. Rusya Başbakan Yardımcısı Alexander Novak, yıl sonuna kadar dizel ihracatının aylık 3–3,5 milyon tona çıkabileceğini; bir rapora göre de Rusya'nın birikmiş dizel stoklarının 4,8 milyon ton olduğunu söyledi.