Trump, Rusya'yla dizel anlaşması ve Ukrayna'yla 'enerji ateşkesi' açıkladı; Zelensky 'zayıflık' dedi
9 Ekim'de ABD Başkanı Donald Trump, Vladimir Putin'le yaptığı telefon görüşmesinde 300 bin ile 3 milyon ton arasında Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına tedarikini ve bu yakıta yönelik yaptırımların altı ay askıya alınmasını kararlaştırdığını açıkladı. Kremlin, Temmuz 2026'da Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik artan saldırıları nedeniyle getirdiği dizel ihracat yasağını bu anlaşma için erken kaldırdı. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky kararı 'apaçık bir zayıflık' olarak niteledi; Trump ise Zelensky'yi eleştirerek 'Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı seçme zamanı geldi' dedi. 11 Ekim'de Trump, Ukrayna ve Rusya arasında 'enerji ateşkesi' ilan ettiğini duyurdu; ancak Kyiv bu açıklamayı yeni öğrendiğini söyledi, Beyaz Saray anlaşmanın yalnızca rafinerilere yönelik saldırıları kapsadığını belirtti, AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise Ukrayna'nın tek, Rusya'nın ise çok sayıda rafinerisi olduğunu hatırlatarak böyle bir düzenlemenin açıkça Rusya'ya yarayacağını söyledi. Kanada Başbakanı Mark Carney anlaşmanın müttefiklerin Avrupa'daki barış çabalarıyla çeliştiğini Zelensky'ye iletti.
Öne çıkanlar
- 9 Ekim'de Trump, Putin'le görüşmede 300 bin-3 milyon ton Rus dizelinin ABD ve dünya pazarlarına tedarikini kararlaştırdığını duyurdu.
- ABD, Rusya'nın dizel ihracatına yönelik yaptırımları altı ay süreyle askıya aldı; Kremlin, Temmuz 2026'da koyduğu ihracat yasağını erken kaldırdı.
- 9 Ekim akşamı Zelensky kararı 'zayıf' ve yaptırımların gevşetilmesini 'apaçık zayıflık' olarak nitelendirdi; Trump buna karşılık 'Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı seçme zamanı geldi' dedi.
- Trump, 11 Ekim'de Truth Social'da Ukrayna ve Rusya arasında 'enerji ateşkesi'nin 'şu andan itibaren' yürürlüğe girdiğini öne sürdü; ancak açıklamanın ardından Kremlin sessiz kaldı ve Zelensky bu açıklamanın kendisine yeni geldiğini söyledi.
- Beyaz Saray'ın Axios'a aktardığına göre ateşkes yalnızca rafinerilere yönelik saldırıları kapsıyor; Kaja Kallas, Ukrayna'nın bir, Rusya'nın ise çok sayıda rafinerisi olduğunu vurgulayarak bunun Rusya'ya yarayacağını söyledi.
- Kanada Başbakanı Mark Carney, anlaşmanın müttefiklerin barış çabalarıyla çeliştiğini ve Rusya'ya ek gelir sağlayacağını Zelensky'ye iletip Kanada'nın yaptırımları sürdüreceğini ve gerekiyorsa güçlendireceğini söyledi.
- 12 Ekim'de AB dışişleri bakanları, aralarında Rus askeri-sanayi kompleksini ve işgal altındaki topraklardaki sahte seçimleri hedef alan 1.646 kalemle 'tarihin en büyük' Rusya yaptırım paketini onayladı.
Neden önemli
ABD, Rusya'nın dizel ihracatına yönelik yaptırımları altı ay askıya alarak Moskova üzerindeki baskıyı gevşetmiş ve Rusya'ya Ukrayna'ya karşı savaşı finanse etmek için ek gelir sağlamış oldu. Trump'ın açıkladığı 'enerji ateşkesi', Ukrayna'nın yalnızca bir rafinerisi bulunurken Rusya'nın geniş bir rafineri ağına sahip olması nedeniyle Kallas'ın da vurguladığı gibi asimetrik biçimde Rusya'ya yarıyor. Trump'ın Zelensky'ye yönelik kişisel saldırıları, Kanada ve AB üst düzey isimlerinin anlaşmaya açık itirazlarıyla çakıştı; AB, 12 Ekim'de tarihinin en büyük Rusya yaptırım paketini onaylayarak bu gelişmelere karşı kendi cephesinde yanıt verdi.
Ne oldu
9 Ekim'de ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'le yaptığı telefon görüşmesinin ardından 300 bin ile 3 milyon ton arasında Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına tedarikini kararlaştırdığını ve söz konusu yakıta yönelik yaptırımların altı ay süreyle askıya alındığını duyurdu. Trump, anlaşmanın amacının yakıt fiyatlarını düşürmek olduğunu söyledi. Kremlin, Temmuz 2026'da Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik artan saldırıları üzerine koyduğu dizel ihracat yasağını bu tedarik için erken kaldırdı. Aynı günün akşamında Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky kararı 'zayıf' olarak nitelendirdi ve Trump'ın Miami'deki Ukrayna-ABD görüşmeleri sırasında Putin'le müzakere yürüttüğüne dikkat çekti; yaptırımların gevşetilmesini 'apaçık bir zayıflık' ve Rusya'nın işine yarayan bir adım olarak değerlendirdi. Trump yanıt olarak 'Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı seçme zamanı geldi' dedi ve barış anlaşmasının yokluğundan Zelensky'yi sorumlu tuttu. Trump'ın açıklamasından kısa süre önce Kiev, başkentte bir enerji tesisine yapılan Rus saldırısının birçok ilçede elektrik kesintilerine yol açtığını bildirdi. 11 Ekim'de Trump, Truth Social üzerinden Ukrayna ve Rusya arasında 'enerji ateşkesi'nin 'şu andan itibaren' yürürlüğe girdiğini ve her iki tarafın da buna razı olduğunu öne sürdü. Ancak Kremlin bu açıklamaya yorum yapmadı; Zelensky yorumun kendisine yeni geldiğini söyledi ve Rusya'nın ateşkesi ihlal ettiğini iddia etti. Axios'un aktardığına göre Beyaz Saray anlaşmanın yalnızca rafinerilere yönelik saldırıları kapsadığını, enerji altyapısının tamamını kapsamadığını belirtti. Zelensky ayrıca 11 Ekim'de Rusya Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurursa Ukrayna'nın da Rus rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmaya hazır olduğunu söyledi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Fox News'te Avrupa'nın eleştirilerini 'iki yüzlü' olarak nitelendirip Avrupa ülkelerinin Rus enerji kaynaklarına bağımlılıkları nedeniyle Ukrayna'ya verdiklerinden daha fazlasını Rusya'ya ödediklerini ileri sürdü. Kanada Başbakanı Mark Carney Zelensky'ye yaptığı görüşmede anlaşmanın müttefiklerin barış çabalarıyla çeliştiğini, Kanada'nın yaptırımları sürdüreceğini ve gerekirse güçlendireceğini söyledi. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, 12 Ekim'de ateşkesin yalnızca rafinerilerle sınırlı kalmasının Ukrayna'nın bir, Rusya'nın ise çok sayıda rafinerisi bulunduğu için açıkça Rusya'ya yarayacağını vurguladı. Aynı gün AB dışişleri bakanları, Rus askeri-sanayi kompleksini ve işgal altındaki topraklardaki sahte seçimleri hedef alan 1.646 kalemle 'tarihin en büyük' Rusya yaptırım paketini onayladı.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Trump, anlaşmayı küresel yakıt fiyatlarını düşürme girişimi olarak sunarken CNN'e konuşan analistler Rus dizel hacimlerinin küresel fiyatları anlamlı biçimde etkileyemeyeceğinden şüphe duyuyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Avrupa'nın anlaşmaya yönelik eleştirilerini 'iki yüzlü' olarak nitelendirip Avrupa'nın Rus enerji kaynaklarına bağımlılığını asıl sorun olarak gösterdi. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ve Kanada Başbakanı Mark Carney ise anlaşmanın müttefiklerin barış çabalarıyla çeliştiğini, Rusya'ya ek kaynak sağladığını öne sürdü. Trump, 11 Ekim 'enerji ateşkesi'ni iki tarafın razı olduğu tam bir anlaşma olarak sunarken Beyaz Saray sonradan bunun yalnızca rafinerilere yönelik saldırıları kapsadığını açıkladı; Zelensky anlaşmanın kendisine yeni geldiğini söyledi, Kiev'in açıklamadan hemen önce enerji tesislerinin vurulduğunu hatırlattı ve Rusya'nın ateşkesi ihlal ettiğini iddia etti. ABD'de Fox & Friends programında Rachel Campos-Duffy, Zelensky'nin Rus rafinerilerini kasıtlı olarak 'Demokratlara yardım için' bombaladığını ve yeni bir liderlik gerektiğini savunurken Brian Kilmeade, rafinerilerin Rusya'nın savaş makinesinin parçası olduğunu, gerçekçi bir barış girişimini Putin'in reddettiğini ve savaşın sorumluluğunun tümüyle Putin'de olduğunu söyleyerek buna karşı çıktı.
Arka plan
Temmuz 2026'da Ukrayna'nın Rusya'daki petrol rafinerilerine yönelik artan saldırıları, Rus arzını kısıtlamasının ardından Rusya bir dizel ihracatı yasağı koymuştu; Kremlin bu yasağı, ABD'ye yönelik akışı mümkün kılmak için bu anlaşma kapsamında erken kaldırdı. Donald Trump, Eylül ayında Lindsey Graham yaptırım yasasını imzaladı; yasanın büyük bölümü 18 Ekim'de yürürlüğe girecek ancak yasa başkana istisna hakkı tanıyor ve yönetimin bunu kullandığı bildiriliyor. Eylül başında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Ukrayna ve Rusya arasında bir 'enerji ateşkesi' olasılığını kamuoyu önünde gündeme getirmişti.