ABD özel temsilcileri Moskova ve Kiev'de: ilk Kiev ziyareti, üç tur görüşme, ancak ilerleme yok

Neden önemli

Bu ziyaret, ABD heyetinin savaşın başlangıcından bu yana Kiev'e yaptığı ilk seyahatti ve müzakerelerin daha önce ağırlıklı olarak Moskova üzerinden yürütülen bir kanal olmaktan çıkıp Ukrayna'nın da doğrudan masada olduğu bir sürece evrildiğini gösterdi. E3 ulusal güvenlik danışmanlarının ikinci tura katılmasıyla Batı, ABD–Rusya ikili formatından çıkıp kurumsal bir müzakere bloğu oluşturdu. Ancak ziyaret somut bir ilerleme üretmedi: Rusya yumuşama sinyali vermedi, Kremlin buluşmaları 18–20 Eylül Devlet Duması 'seçimleri' öncesi Putin'in iç siyasi imajına hizmet olarak çerçeveledi. Her iki taraf da savaşın kış boyunca sürmesini ve Putin'in Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırıları tırmandırmasını bekliyor. Zelenski, ABD temsilcilerinin fikirlerini kamuoyuna açıklamadan 'değerli' diye nitelendirdi; bu durum Kiev, Moskova ve Washington'da farklı yorumlara alan bıraktı.

Ne oldu

ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, 5 Eylül'de Moskova'ya giderek Vladimir Putin ile üç saatten fazla süren bir görüşme yaptı. Kremlin, Putin'in ABD'ye savaşın hedeflerine ulaşılacağına dair güvence verdiğini, yardımcısı Yuri Uşakov'un da görüşmeyi 'içerikli' diye nitelendirdiğini açıkladı. ABD Başkanı Trump, Witkoff ve Kushner'in 'savaşı bitirme önerisi' götürdüğünü söyledi. Ertesi gün heyet, ABD'nin savaşın başlangıcından bu yana Kiev'e yaptığı ilk ziyaret için Ukrayna'ya geçti. Rus kuvvetleri ziyaretten bir gün önce Boryspil ve Jülyani havalimanlarının pistlerini vurdu; buna rağmen Ukrayna havalimanlarının teknik olarak hazır olduğunu duyurdu. ABD güvenlik servisi, hava yolculuğu yerine treni tercih etti; Ukrayna ayrıca Belarus'un Gomel kentine uçup karadan Kiev'e geçmeyi de içeren alternatif bir güzergah üzerinde çalışmıştı.

Kiev'deki müzakereler üç tur halinde yapıldı; Almanya, Francie ve Birleşik Krallık'tan ulusal güvenlik danışmanları ikinci tura katıldı. Ukrayna heyetinde Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkanı Kirilo Budanov, Rustem Umerov, David Arakhamia ve Sergiy Kıslıtsa yer aldı. Görüşmelerde güvenlik garantileri, Ukrayna'ya ekonomik destek, hava savunma tedariki ve kış öncesi yardım paketi ile enerji altyapısının korunması da dahil olmak üzere kış öncesi ve sırasında çatışma yoğunluğunun azaltılması ele alındı. Zelenski ve Witkoff görüşmeleri 'içerikli' olarak nitelendirdi. Witkoff, Moskova'da 'daha önce işe yaramamış yeni fikirler' duyduğunu ve bunları Kiev'e aktardıklarını söyledi.

Zelenski, ABD heyetinin fikirlerinden bazılarını 'değerli' olarak nitelendirdi ancak detayları henüz kamuoyuyla paylaşmadı. Taraflar barış diyaloğunu sürdürmek için yeniden bir araya gelme konusunda anlaştı ancak yer ve tarih açıklanmadı. Zelenski, bir sonraki ziyarette ABD uçağını Polonya veya başka bir komşu ülkede bırakıp kendi Ukrayna cumhurbaşkanlığı uçağıyla Kiev'e gelmelerini önerdi. ABD, Ukrayna ve Avrupa ortakları arasındaki bir sonraki görüşme yakın gelecekte yapılacak.

Görüşmeler kapsamında, ABD heyetine Kiev'de Ukrayna askeri ve istihbarat liderliği tarafından Rusya'nın Donbas'a yönelik planları hakkında brifing verildi. Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkan Yardımcısı Pavlo Palisa, Rusya'nın Donetsk Oblast'ının sınırlarına ulaşma hedefini 15 kez ertelettiğini, Rusya'nın siyasi liderliğinin 2026 sonuna kadar Donbas'ı ele geçirmeyi hedeflediğini, ancak Rus askerlerin sürenin 31 Mart 2027'ye kaydırılmasını istediğini söyledi. Reuters'a göre Putin, komutanlarının raporlarına dayanarak Rus güçlerinin yıl sonuna kadar Donetsk Oblast'ının geri kalanı üzerinde kontrol sağlayabileceğine inanıyor. Batılı askeri analistler, birliklerin yavaş ilerlemesi göz önüne alındığında bunu olası görmüyor. Trump, 8 Eylül'de Putin ile telefon görüşmesi yaptı.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna medyası ziyareti, Zelenski'nin çerçevelediği şekilde merkez aldı: Kiev ziyareti Ukrayna'nın hem masada hem de sahada konumunun güçlendiğinin kanıtı olarak sunuldu. Avrupa E3 ulusal güvenlik danışmanlarının ikinci tura katılması, Avrupa'nın artık resmi olarak masada olduğu ve yalnızca ABD–Rusya hattı olmadığı vurgusuyla aktarıldı. Rusya'nın Boryspil ve Jülyani pistlerini vurması, ABD heyetinin trenle seyahat etme kararı, alternatif Gomel güzergahının hazırlanması Ukrayna'nın profesyonel hazırlığının ve Rusya'nın diplomatik lojistiği baltalayan taraf olduğunun altını çizdi. Ukrayna askeri ve istihbarat liderliğinin (Palisa, Budanov, Drapatı, İvaşçenko, Krivonojko) Rusya'nın Donbas planları hakkında brifing vermesi, Ukrayna'nın saha kanıtıyla geldiğini ve Rusya'nın toprak taleplerinin 'teslimiyet' olarak çerçevelenmesini güçlendirdiğini gösterdi. 39 haberin 38'i Ukrayna kaynaklarından geldi; bu kaynaklar müzakere sürecinin sürdüğü, Ukrayna'nın pazarlık gücünün arttığı ve Avrupa katılımının vazgeçilmez olduğu konusunda uzlaşı içinde.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Al Jazeera Arapça (Katar) başlığı, konuyu 'Washington üç taraflı müzakereleri konuşuyor, Moskova ve Kiev yorumluyor' şeklinde ABD liderliğindeki diplomasi perspektifinden çerçeveledi. Ukrayna makalelerinde alıntılanan İngilizce dilindeki uluslararası raporlama (Bloomberg, Reuters, Axios, BBC Ukrayna, Kyiv Independent, Savaş Araştırmaları Enstitüsü) Moskova ayağına çok daha olumsuz baktı: ABD heyetinin Kremlin'de akşama kadar bekletildiği, Putin'in yardımcısı Kirill Dmitriev ile pahalı bir restoranda uzun bir öğle yemeği, pozisyonunda yumuşama işareti göstermediği, ziyaretlerin hem Trump'ın hem de Putin'in sonbahardaki seçim takvimlerine (3 Kasım ABD ara seçimleri, 18–20 Eylül Devlet Duması 'seçimleri') hizmet ettiği vurgulandı. Analistler, ziyaretin Ukrayna için somut bir sonuç üretmediğini ve müzakere sürecinde değişiklik yaratmadığını değerlendirdi; ancak Ukrayna'nın artık masada olması sembolik olarak önemli görüldü.

Haberlerin ayrıştığı noktalar

Kaynaklar ziyaretin gerçek ilerleme mi sağladığı yoksa esas olarak siyasi gösteri mi olduğu konusunda anlaşmıyor. ABD özel temsilcisi Witkoff X platformunda 'önemli ilerleme' duyurdu, Zelenski ABD fikirlerinin bir kısmını 'değerli' diye nitelendirdi ve Beyaz Saray müzakereleri 'içerikli' olarak tanımladı. Buna karşılık Bloomberg, Kremlin'e bağlı kaynaklara dayandırarak Rusya görüşmesi öncesi beklentilerin 'son derece düşük' olduğunu bildirdi; Avrupa ve ABD yetkilileri artık savaşın gelecek yıla da devam edeceğini kabul ediyor. Kiev'de ise shuttle diplomasisinin sırası konusunda görüş ayrılığı var: LIGA.net'e uzun aktarılan analizde, ABD'nin önce Moskova'ya ardından Kiev'e gitmesi Ukrayna için önemli olan 'önce Kiev' sırasını bozarak 'Moskova'nın tarafına daha çok çalıştı'; Zelenski ise Kiev ziyaretini Ukrayna'nın pazarlık pozisyonunun güçlendiğinin kanıtı olarak çerçeveledi.

Arka plan

Rusya, Ukrayna'ya yönelik tam ölçekli askeri saldırısını 24 Şubat 2022'den bu yana sürdürüyor. Moskova, savaşın sona ermesini Ukrayna'nın NATO üyeliğinden vazgeçmesine bağlıyor; Kiev bunu iç işlerine müdahale olarak görüyor. Ukrayna, ağır kayıplar pahasına elinde tuttuğu toprakları vermeyi reddediyor ve Rusya'nın toprak taleplerini fiilen teslimiyet şartları olarak değerlendiriyor. Kasım ayında getirilen 28 maddelik ABD planı üç taraflı formatta çalışıldı ancak toprak konularında uzlaşı sağlanamadı. Rusya'nın siyasi liderliği Donbas'ın geri kalanını 2026 sonuna kadar ele geçirmeyi hedefliyor ancak Rus askerler bu sürenin 31 Mart 2027'ye kaydırılmasını istedi; şimdiye kadar 15 kez erteleme yapıldı. ABD ara seçimleri 3 Kasım'da, Rusya Devlet Duması 'seçimleri' 18–20 Eylül'de yapılacak; her iki takvim de ABD'nin diplomasi itişinin siyasi zamanlamasını şekillendiriyor.