Trump Rusya ile dizel anlaşması yaptı, Ukrayna'yı Zelenskyy'yi değiştirmeye çağırdı; Rusya 'enerji ateşkesi'ni saatler içinde ihlal etti
ABD Başkanı Donald Trump, 9 Ekim'de Vladimir Putin'le yaptığı telefon görüşmesinde yaptırımların bir kısmını kaldırarak 300 bin ila 3 milyon ton Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına girmesini öngören bir anlaşma yaptı. 12 Ekim'de CNN, ABD'nin Ukrayna ve Avrupa'yı Rusya'nın enerji tesislerine yönelik derin vuruşları durdurmaması halinde istihbarat paylaşımını ve silah satışlarını durdurabileceği konusunda uyardığını bildirdi. Trump, Zelenskyy'ye sert çıkarak Ukrayna'ya yeni bir cumhurbaşkanı seçme çağrısında bulundu ve Moskova'nın onayladığını öne sürdüğü bir "enerji ateşkesi" açıkladı; açıklamadan saatler sonra Rusya Harkiv'de bir elektrik santralini vurdu.
Öne çıkanlar
- 9 Ekim'de Trump, Putin'le telefon görüşmesinde 300 bin–3 milyon ton Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına arzını görüştü; bu, ABD yaptırımlarının bir kısmının kaldırılmasını içeriyor.
- 12 Ekim'de CNN, ABD'nin Ukrayna'yı Rusya'daki enerji tesislerine yönelik vuruşları durdurmadığı takdirde istihbarat paylaşımını ve silah satışlarını askıya alabileceği yönünde uyardığını aktardı.
- Trump, Zelenskyy'yi sert şekilde eleştirerek "Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı seçme zamanı geldi" dedi ve müzakereleri Ukrayna'nın bloke ettiğini savundu.
- Trump, Ukrayna ile Rusya'nın bir "enerji ateşkesi" üzerinde anlaştığını açıkladı; ancak Ukrayna ve yorumcular bunun Kremlin tarafından onaylandığına dair kanıt olmadığını söyledi.
- Açıklamadan saatler sonra Rusya, Harkiv'deki bir elektrik santralini vurarak ateşkesi ihlal etti.
- Zelenskyy anlaşmayı Putin'e "bir hediye" olarak nitelendirdi ve Ukrayna'nın ancak Moskova hava saldırılarını durdurursa Rus rafinerilerini vurmayı bırakacağını yineledi.
- Bazı Cumhuriyetçiler de dahil olmak üzere ABD'de, AB'de ve Ukrayna'da anlaşmaya ve Zelenskyy'ye yönelik Trump'ın eleştirilerine yönelik tepkiler geldi; bu durum siyasi açıdan Kasım'daki ara seçimlerle ilişkilendiriliyor.
Neden önemli
Trump, bir yandan Rusya'ya karşı kendi imzaladığı yaptırımların bir kısmını kaldırıp Rus dizel yakıtını piyasaya sürerek, diğer yandan Ukrayna'dan karşılıksız olarak Rus enerji altyapısına yönelik vuruşları durdurmasını isteyerek, ABD'nin savaşan taraflar arasındaki dengesini kayda değer biçimde değiştirdi. ABD istihbarat paylaşımının ve Ukrayna'nın Amerikan silahları satın aldığı programın durdurulabileceği tehdidi, Ukrayna'nın vuruş kabiliyetini doğrudan hedef alıyor. Trump, Zelenskyy'nin değiştirilmesi çağrısıyla birlikte kısa sürede Harkiv'in vurulması, anlaşmanın sembolik mi yoksa operasyonel mi olduğu sorusunu ön plana çıkarıyor. Söz konusu politika Avrupa'da, Ukrayna'da ve bazı Cumhuriyetçilerin de aralarında bulunduğu çevrelerde ABD içinde tepki gördü — bu durum politikanın Kasım ayındaki ara seçimlerle siyasi açıdan ne kadar iç içe olduğunu gösteriyor.
Ne oldu
9 Ekim'de Trump, Putin'le bir telefon görüşmesinde 300 bin ila 3 milyon ton Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına arzını öngören bir anlaşma yaptı; bu, ABD'nin Rus enerji sektörüne yönelik mevcut yaptırımların bir kısmının kaldırılmasını gerektiriyordu. Zelenskyy, kararı zayıf bularak ve Trump'ın Miami'deki ABD–Ukrayna müzakereleri sırasında Putin'le görüştüğünü öne sürerek yanıt verdi; anlaşmayı Putin'e "bir hediye" olarak nitelendirdi. Trump bunun üzerine Zelenskyy'yi sert şekilde eleştirdi, "Ukrayna'nın yeni bir cumhurbaşkanı seçme zamanı geldi" dedi ve Ukrayna'yı bir anlaşmayı engellemekle suçladı. 12 Ekim'de CNN, ABD'nin Ukrayna ve Avrupa'ya, Rusya'nın enerji tesislerine yönelik vuruşlar devam ederse istihbarat paylaşımı ile silah satışlarının — Ukrayna'nın Amerikan silahları satın aldığı program da dahil — askıya alınabileceğini bildirdi. Trump ayrıca Ukrayna ile Rusya'nın bir "enerji ateşkesi" üzerinde anlaştığını açıkladı; ancak Ukrayna'nın bunun Rusya tarafından onaylandığına dair bilgisi yoktu ve açıklamadan saatler sonra Rusya Harkiv'deki bir elektrik santralini vurdu. Zelenskyy, Ukrayna'nın ancak Moskova hava saldırılarını durdurursa Rus rafinerilerini vurmayı bırakacağında ısrar etti.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukraynalı kaynaklar Zelenskyy'nin bu kararlara itirazını ön plana çıkarıyor, Trump'ın anlaşmasını Putin'e "bir hediye" olarak nitelendiriyor ve Ukrayna'ya getirilen taleplerin asimetrik olduğunu, Rusya'nın karşılığında hiçbir şey yapmasının istenmediğini vurguluyor. Shamshur, Yarysh, Dubovyk ve Denisenko gibi uzmanlar, Avrupa desteği, cephe hattının sabitlenmesi ve anlatı yönetimi gibi hangi tedbirlerin Trump'ın tutumunu Kasım'daki ara seçimler öncesinde değiştirebileceğini tartışıyor. Ukraynalı yayınlar, Harkiv'deki elektrik santralinin vurulmasını Trump'ın sözde "Rus anlaşması" iddiasının gerçekle örtüşmediğinin kanıtı olarak öne çıkarıyor. Sıkça vurgulanan bir diğer unsur, Trump'ın hamlelerinin ABD'nin iç siyasi takvimine bağlı olduğu, diplomatik bir adımdan ziyade ABD'nin ara seçim dinamiklerine verilen bir tepki olduğu yönünde.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Bu hikâyeyi merkeze alan uluslararası yayın (Anne Applebaum'ın The Atlantic'teki analizi, Politico analistleri, Nathalie Tocci ve Tim Willasey-Wilsey) stratejik bir gerilemeye vurgu yapıyor: ABD başkanının kendi imzaladığı yasaları ihlal ederek Rus yaptırımlarını kaldırması ve Ukrayna'dan karşılıksız olarak Rus rafinerilerine vurma hakkından vazgeçmesini talep etmesi. Uluslararası analistler, Trump'ın istihbarat paylaşımını kesebileceği, silah satışlarını durdurabileceği ya da Starlink erişimini baskı altına alabileceği riskinin altını çiziyor; zaten desteği büyük ölçüde çekmiş olan Trump'ın Kiev üzerindeki kaldıraç gücünün ne kadarının kaldığını sorguluyor. Applebaum, ABD'nin dış politikasının öngörülemez hale geldiğini ve otoriter bir liderin Washington'da demokratik yollarla seçilmiş bir liderden daha iyi muamele gördüğünü savunuyor. Bazı uluslararası sesler, dizel anlaşmasına ve Trump'ın Zelenskyy'ye yönelik saldırılarına Cumhuriyet Partisi'nin önde gelen isimleri dahil ABD içinden de eleştirilerin geldiğini, bunun politikanın siyasi açıdan kırılgan olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Trump, Ukrayna ile Rusya'nın bir "enerji ateşkesi" üzerinde anlaştığını açıkladı; Ukrayna ve yorumcular ise Rusya'nın buna onay verdiğine dair herhangi bir teyitleri olmadığını, açıklamadan saatler sonra Harkiv'deki bir elektrik santralinin vurulmasının bunu çürüttüğünü söyledi (ZN.UA, NV, Ukrayinska Pravda). Trump ayrıca müzakerelerin yokluğundan Ukrayna'yı sorumlu tutarken, Ukrayna tarafı ve analistler Ukrayna'nın defalarca ateşkes önerdiğini, buna karşılık Rusya'nın ateşkesi ve anlamlı müzakereleri reddettiğini vurguladı (ZN.UA, NV). Trump, Rus dizel anlaşmasının Amerikalıların yakıt fiyatlarını düşürmeye yönelik anlamlı bir adım olduğunu savunurken, analistler Rus hacimlerinin ABD piyasasını hareket ettirmek için çok küçük olduğunu, anlaşmanın ara seçimlere bağlı siyasi bir gösteriden ibaret olduğunu söyledi (NV, Ukrayinska Pravda).
Arka plan
ABD dizel fiyatları, Orta Doğu'daki tedarik yollarının ABD'nin İran'la savaşı nedeniyle aksamasıyla birlikte ABD'nin ara seçim kampanyasının belirleyici meselesi haline gelmiş, galon başına yaklaşık 6,5 dolara — savaş öncesi seviyelere kıyasla yaklaşık %73 daha yüksek — ulaşmıştı. Ukrayna'nın yalnızca bir rafinerisi var, o da Rus saldırıları nedeniyle tam kapasite çalışmıyor; Rusya'da ise geniş bir rafineri ağı bulunuyor. Trump'ın açıkladığı "enerji ateşkesi" yalnızca her iki ülkedeki rafinerilere yönelik vuruşları kapsıyor; Ukrayna'nın elektrik santrallerine ve diğer altyapısına yönelik daha geniş Rus saldırılarını kapsamıyor. Rusya, Ukrayna'nın ateşkes önerilerini ve seçimler dahil karşı önerilerini reddettiği bildiriliyor. Trump, ilk başkanlığında Rusya'yla "büyük bir anlaşma" fikrini aktif şekilde savunmuştu.