Marchenko: Ukrayna'nın 2027 bütçesi için 32,6 milyar dolarlık karşılanmamış açığı var

Neden önemli

Ukrayna, 2027'ye yönelik 32,6 milyar dolarlık karşılanmamış bir bütçe açığı ve bunun üzerine 45 milyar dolarlık ek bir askeri ihtiyaçla giriyor; ortaklardan alınan kesin taahhütler bunu karşılamaktan uzak. Marchenko'nun dondurulmuş Rus varlıklarının kullanılması veya planlanan AB kredilerinin öne çekilmesi yönündeki açık çağrısı, Ukrayna'nın finansman stratejisinde olası bir yön değişikliğine işaret ediyor. AB yetkilileri (Kallas, Mercier, Kos) bu finansman sorununu kamuoyu önünde kabul ediyor; bu da konunun AB gündeminde olduğunu gösteriyor. Vergi gelirlerinde 2022'den bu yana ilk kez görülen düşüş, Rusya'nın sanayiye yönelik saldırılarının, Karadeniz ablukasının ve metalurji sektörünün neredeyse tamamen durmasının doğrudan mali sonucu olarak sunuluyor.

Ne oldu

Ukrayna Maliye Bakanı Serhiy Marchenko, 28 Eylül'de Brüksel'de EPC analiz merkezi tarafından düzenlenen bir etkinlikte konuştu. Amaç, Ukrayna için Bağışçı Platformu'nun ertesi gün yapılacak oturumu öncesinde 2027 bütçesi için finansman kaynakları aramaktı. Marchenko, Ukrayna'nın 2027 için toplam 52,6 milyar dolarlık ihtiyacı olduğunu, bunun yalnızca yaklaşık 20 milyar dolarının AB, Japonya, IMF ve Dünya Bankası'ndan alınan taahhütlerle karşılandığını ve kalan 32,6 milyar dolarlık açığın karşılanmadığını söyledi. Bütçeye tam olarak dahil edilmemiş yaklaşık 45 milyar dolarlık ek bir askeri talep bulunduğunu, Savunma Bakanlığı bütçe açığının 27 milyar dolar olduğunu belirtti.

Marchenko, dondurulmuş Rus varlıklarına el konutusunun 'siyasi açıdan karmaşık' olduğunu, ancak Ukrayna'nın bunları bütçe ve askeri ihtiyaçlar için ek gelir üretecek şekilde daha etkin kullanmak istediğini söyledi. 2025'teki 90 milyar euroluk AB kredi kararını 'yetersiz' olarak nitelendirdi ve ortaklara 'cesureti kararlar' çağrısında bulundu.

Marchenko ayrıca, 2022'den bu yana ilk kez Ukrayna vergi ve gümrük gelirlerinin planın altında kalacağını duyurdu. Eylül ayındaki açığın yaklaşık 400 milyon euro, yıl sonuna kadar birkaç milyar euro olabileceğini tahmin etti. Bunu, Rus saldırılarıyla işletmelerin yıkımına, Karadeniz ablukası nedeniyle tahıl ihracının %40'a düşmesine ve ülkede faaliyet gösteren tek metalurji kombinasının da üretimi durdurmayı planlamasına bağladı. Yılın ilk sekiz ayında vergi ve gümrük gelirleri yine de yüzde 14,5 artarak 34,1 milyar dolar olarak gerçekleşti.

Marchenko, ek vergilerin uygun olmadığını, 'para basma' seçeneğinin IMF taahhütlerini ihlal edeceği için düşünülmediğini ve Ukrayna'nın gölge ekonomiyle mücadele ederek dürüst mükelleflerin yükünü artırmayacağını söyledi. Marchenko, Brüksel'de AB Ekonomi Komiseri Valdis Dombrovskis'in teknik ekibi ve Genişlemeden Sorumlu Komiser Marta Kos ile de görüşmeyi planlıyordu.

Avrupa Komisyonu sözcüsü Guillaume Mercier, Maliye Bakanı'nın Bağışçi Platformu toplantısı kapsamında Brüksel'de bulunduğunu doğruladı ve yaklaşık 20 milyar euroluk bütçe desteğinin bekleyen reformlara bağlı kaldığını söyledi. Komisyon, 45 milyar euroluk makro-finansal yardım programı kapsamında şimdiye kadar neredeyse 15 milyar euro ödedi; 2026 için ayrılan tutarın tamamının aktarılması hedefleniyor. AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, birçok üye ülkenin 2027 için planlanan AB kredi fonlarının öne çekilmesini desteklediğini söyledi.

Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor

Ukrayna perspektifi, Marchenko'nun açıklamalarında ve Ukrayna delegasyonunun söyleminde öne çıkıyor. Maliye Bakanı, Ukrayna'nın sadece hayatta kalmak için küçük ve parçalı yardım paketleriyle yetinmek zorunda kalmayacağını, ortakların kapsamlı ve öngörülebilir bir destek sunması gerektiğini vurguladı. Ukrayna, AB'nin dondurulmuş Rus varlıklarının kullanımı konusunda siyasi irade göstermesi, 2025'teki 90 milyar euroluk krediye ek olarak ek kaynak sağlaması ve planlanan 2027 kredisini öne çekmesi yönünde çağrıda bulunuyor. Aynı zamanda Ukrayna, IMF'ye olan taahhütlerine bağlı kalındığını, 'para basma' gibi araçlara başvurulmayacağını ve bütçe açığının kapatılması için Kasım'daki bir sonraki IMF görev ziyaretinden önce taahhütlerin teyit edilmesi gerektiğini vurguluyor. Ukrayna ayrıca, mevcut koşullarda ek vergilerin uygulanmasının uygun olmadığını, bunun yerine gölge ekonomiyle mücadeleye öncelik verileceğini söylüyor.

Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor

Avrupa Birliği cephesinde, Ukrayna'nın 2027 finansman ihtiyacı resmi olarak kabul ediliyor. AB Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, birçok üye ülkenin 2027 için planlanan AB kredi fonlarının öne çekilmesini desteklediğini söyledi. Avrupa Komisyonu sözcüsü Guillaume Mercier, Ukrayna için Bağışçi Platformu'nun kısa ve orta vadeli finansman ihtiyaçlarını koordine etme amacını doğruladı. Komisyon, 45 milyar euroluk makro-finansal yardım programı kapsamında şimdiye kadar neredeyse 15 milyar euro ödedi ve 2026 için ayrılan tutarın tamamının aktarılacağını söyledi. Yaklaşık 20 milyar euroluk bütçe desteğinin ise bekleyen reformlara bağlı olduğu vurgulandı. AB'nin yaklaşık 30 milyar euroluk fonunun savunmaya yönlendirilmesi beklentisi de mevcut. Bu söylem, Ukrayna'nın finansman sorununun AB gündeminde olduğunu, ancak dondurulmuş Rus varlıklarının kullanımı konusunda henüz somut bir adım atılmadığını gösteriyor.

Arka plan

AB'nin 45 milyar euroluk makro-finansal yardım programı kapsamında şimdiye kadar neredeyse 15 milyar euro ödendi; 2026 için ayrılan tam tutarın aktarılması hedefleniyor. Yaklaşık 20 milyar euroluk AB bütçe desteği, Ukrayna'nın yapması gereken reformlara bağlı olarak blokeik kalmaya devam ediyor; bu durum Komisyon Başkanı von der Leyen ve IMF Başkanı Georgieva tarafından gündeme getirildi. 2025'te alınan bir AB kararı Ukrayna'ya 90 milyar euroluk kredi sağladı; Marchenko bunu memnuniyetle karşıladığını ancak yetersiz bulduğunu söyledi. Dünya Bankası'nın SPUR-2 programının finansman paketine 6 milyar dolara kadar katkı sağlaması bekleniyor. Yılın ilk sekiz ayında vergi ve gümrük gelirleri yine de yüzde 14,5 artarak 34,1 milyar dolara ulaştı; ancak Eylül ayı, 2022'den bu yana ilk eksilerin yaşandığı dönem oldu.