Ukrayna'nın bütçesi 9 ayda plandan 49,5 milyar grivna eksik topladı
Ukrayna Parlamentosu Bütçe Komitesi Başkanı Roksolana Pidlasа, 2026'nın ilk dokuz ayında devlet bütçesinin genel fonunun plana göre 49,5 milyar grivna eksik gelir topladığını açıkladı. Eksikliğin yaklaşık üçte ikisi (32 milyar grivna) ağustos–eylül dönemine ait. Pidlasa, ana neden olarak Rusya'nın Ukrayna iş dünyasına yönelik sürekli saldırılarını gösterdi. Savunma harcamaları genel fonun yüzde 61,3'ünü oluştururken, AB'nin ikinci makrofinansman diliminin gecikmesi bütçe açığını daha da ağırlaştırıyor.
Öne çıkanlar
- 2026'nın 9 ayında devlet bütçesinin genel fonu plana göre 49,5 milyar grivna eksik topladı.
- Eksikliğin 32 milyar grivnası ağustos–eylül dönemine ait.
- İthalat KDV'si 35,7 milyar grivna (%6,8), iç KDV 32,9 milyar grivna (%11,4), iç akrüz 19,1 milyar grivna (%16,5) plana ulaşmadı.
- Kurumlar vergisi 29 milyar grivna (%12), gelir vergisi ve askeri toplama vergisi 6,6 milyar grivna (%2,6) planı aştı.
- Savunma harcamaları 2 trilyon grivna ile genel fonun yüzde 61,3'ini oluşturdu.
- 9 ayda genel fon harcamalarını karşılamak için yaklaşık 22 milyar dolarlık uluslararası yardım kullanıldı.
- AB'nin ikinci makrofinansman dilimi 4,26 milyar dolar; bu ödenek gelene kadar bütçe durumu kritik kalacak.
Neden önemli
Yaklaşık 50 milyar grivnalık gelir açığı ve eksikliğin üçte ikisinin yalnızca son iki aya sığması, bütçe sorununun sistematik olduğunu gösteriyor. Savunma harcamaları genel fonun yüzde 61,3'ini oluştururken bütçe dış finansmana ve iç borçlanmaya aşırı bağımlı hale geldi. AB'nin 4,26 milyar dolarlık ikinci diliminin gecikmesi ve 29,5 milyar dolarlık yardım paketinin riske girmesi, kısa vadeli likidite krizini derinleştirebilir. Savunma Bakanlığı'nın 2027'de savunma harcamalarının 175 milyar dolara çıkacağı öngörüsü, mali yükün önümüzdeki yıl daha da artacağına işaret ediyor.
Ne oldu
Ukrayna Parlamentosu Bütçe Komitesi Başkanı Roksolana Pidlasa, 2026 yılının ocak–eylül dönemine ilişkin bütçe verilerini Facebook üzerinden paylaştı. Buna göre devlet bütçesinin genel fonu plana göre 49,5 milyar grivna eksik gelir topladı; eksikliğin 32 milyar grivnası yalnızca ağustos–eylül aylarına ait. En büyük eksikler ithalat KDV'sinde (35,7 milyar grivna, yüzde 6,8), iç KDV'de (32,9 milyar grivna, yüzde 11,4), iç akrüzde (19,1 milyar grivna, yüzde 16,5) ve devlet şirketlerinin temettüleri ile net kârının bir kısmında (10,8 milyar grivna, yüzde 16) görüldü. Buna karşılık kurumlar vergisi (29 milyar grivna, yüzde 12) ve gelir vergisi ile askeri toplama vergisi (6,6 milyar grivna, yüzde 2,6) planı aştı. Toplamda genel fona uluslararası hibeler hariç 1,9 trilyon grivna gelir girdi; en büyük kalem 491 milyar grivnalık ithalat KDV'si oldu. Savunma harcamaları 2 trilyon grivna ile genel fonun yüzde 61,3'ünü oluşturdu; borç ana para geri ödemeleri 427,9 milyar, borç servisi 275,2 milyar grivna tuttu. Yılın ilk dokuz ayında genel fon harcamalarını karşılamak için yaklaşık 22 milyar dolarlık uluslararası yardım kullanıldı. Pidlasa, Rusya'nın iş dünyasına yönelik saldırılarının ana neden olduğunu belirterek AB'nin 4,26 milyar dolarlık ikinci makrofinansman dilimi gelene kadar durumun kritik kalacağını söyledi. Hükümet 28 Eylül'de kamu harcamalarının önceliklendirilmesine ilişkin bir karar almıştı; ayrıca KDV'nin 1 puan artırılarak iş dünyası sigortasına yönlendirilmesi planlanıyor.
Arka plan
Ukrayna'nın bütçe durumu 2026 yazından itibaren hızla kötüleşti. Cumhurbaşkanı Zelenskiy 24 Ağustos'ta ordunun 27 milyar dolar eksiği olduğunu açıkladı; beş gün sonra Savunma Bakanı Yevgen Hmara aynı rakamı teyit ederek karşılama seçenekleri bulunduğunu bildirdi. Başbakan Serhiy Koretsky 1 Eylül'de savunma dışı harcamalarda sert tasarruf rejimini duyurdu. Maliye Bakanı Serhiy Marchenko 4 Eylül'de, tam kapsamlı işgalden bu yana bütçe durumunun bu kadar gergin olmadığını söyledi. 14 Eylül'de Koretsky, devlet maliyesinin kritik eşiğe yaklaştığını ve yasa tasarılarının gecikmesinin 29,5 milyar dolarlık uluslararası yardım paketini tehlikeye atabileceğini uyardı. 15 Eylül'de AB Komiserleri Valdis Dombrovskis ve Marta Kos, AB'nin onaylanmış finansmanını serbest bırakmak için gereken yasa listesini Rada'ya gönderdi. 28 Eylül'de hükümet, kamu harcamalarının önceliklendirilmesine ilişkin bir karar aldı.