Trump, Putin ile yaptığı Rus dizel anlaşmasını açıkladı; ABD Kongresi'nden iki partili tepki geldi
9 Ekim 2026'da ABD Başkanı Donald Trump, Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde yüz binlerce ton Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına satışı konusunda anlaştı. ABD Hazine Bakanlığı 7 Nisan 2027'ye kadar geçerli bir ithalat lisansı çıkardı; Kremlin, Temmuz 2026'da Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları nedeniyle getirdiği dizel ihracat yasağını erkenden kaldırdı. ABD Kongresi'nin iki kanadından milletvekilleri anlaşmanın 2022 yasasını ihlal ettiğini söyleyerek karşı çıktı; 16 Ekim'de Demokrat milletvekili Gregory Meeks, anlaşmayı engellemeyi amaçlayan "Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" başlıklı iki partili bir tasarı sundu. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky Brüksel'de anlaşmayı eleştirerek ABD'nin Ukrayna'nın enerji altyapısını koruması karşılığında Kiev ile bir dizel anlaşması yapmasını önerdi.
Öne çıkanlar
- 9 Ekim 2026'da Trump, Putin ile görüşmesinde yüz binlerce ton Rus dizelinin ABD ve dünya pazarlarına arzını kabul etti; ABD Hazine Bakanlığı 7 Nisan 2027'ye kadar ithalat lisansı çıkardı.
- Kremlin, Temmuz 2026'daki dizel ihracat yasağını erkenden kaldırdı; yasak, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarının yoğunlaşması üzerine konmuştu.
- 16 Ekim'de Demokrat milletvekili Gregory Meeks, anlaşmayı engellemek ve DFC'nin Rus enerji sektörüne yatırım yapmasını yasaklamak, OFAC genel lisanslarını iptal etmek ve Trump yönetimini Rus enerjisine yaptırım uygulamaya zorlamak için "Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" başlıklı iki partili bir tasarı sundu.
- Yedi ABD senatörü (Cumhuriyetçi ve Demokrat) anlaşmanın 2022'deki Rus enerji ithalatı yasağını ihlal ettiğini belirterek Trump'tan kararı derhal geri çekmesini istedi; ayrı bir 12 senatörlük iki partili grup da anlaşmanın iptalini talep eden bir mektup gönderdi.
- Zelensky, Brüksel'deki basın toplantısında anlaşmanın Ukrayna için "sürpriz" olduğunu söyledi; ABD'nin Ukrayna'ya anti-balistik füze sağlamasını önerdiğini ancak onay almadığını, ayrıca ABD'nin Ukrayna'nın enerji sistemini koruması karşılığında Kiev ile dizel anlaşması yapmasını teklif ettiğini belirtti.
- Trump yönetimi, Kiev'i Rus rafinerilerini vurmayı bırakmaya zorlamak için Ukrayna'ya silah sağlama sistemini durdurma ve istihbarat paylaşımını askıya alma tehdidinde bulundu; 16 Ekim'de Trump, merhum Senatör Lindsey Graham'ın yasası kapsamındaki yaptırımların uygulanmasını da erteledi.
- 11 Ekim'de Trump, yalnızca her iki ülkenin rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmayı öngören bir "enerji ateşkesi" açıkladı; Zelensky bunu Ukrayna için yeni bir şey olarak nitelendirdi, Rusya'nın mutabakatını doğrulayamadığını ve Moskova'nın Ukrayna enerji altyapısını vurmaya devam ettiğini söyledi.
Neden önemli
Anlaşma, 2022'de Rus enerji kaynaklarının ABD'ye ithalatını yasaklayan yasayı ihlal ediyor gibi görünüyor ve Kongrenin onayı olmadan uygulandı; ABD'nin iki partili kanun yapıcılarından nadir görülen bir karşı çıkışa yol açtı. Aynı zamanda Kiev'in Rus rafinerilerine yönelik uzun süredir devam eden saldırılarını sürdürmesi halinde Ukrayna'ya silah akışının ve istihbarat paylaşımının kesilmesi tehdidiyle birlikte geliyor. Ukrayna yetkilileri, kararın savaş için Rusya'ya ek gelir sağladığını ve Kiev'e önceden bildirilmediğini söylüyor.
Ne oldu
9 Ekim 2026'da ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde yüz binlerce ton Rus dizel yakıtının ABD ve dünya pazarlarına arzı konusunda anlaştı; Trump bunun fiyatları düşürmeye yardımcı olacağını söyledi. ABD Hazine Bakanlığı 7 Nisan 2027'ye kadar Rus menşeli dizelin satışı, teslimi, boşaltılması ve ithalatına izin veren bir lisans yayımladı. Kremlin, Temmuz 2026'da Ukrayna'nın Rus rafinerilerine artan saldırılarına karşılık olarak getirdiği dizel ihracat yasağını erkenden kaldırdı. 14 Ekim'de Rusya Başbakan Yardımcısı Alexander Novak, Moskova'nın birkaç Rus şirketine uygulanan yaptırımlara rağmen teslimatları mümkün kılacak bir araç aradığını söyledi. 7 senatör (Cumhuriyetçi ve Demokrat), kararın 2022'deki Rus enerji ithalatı yasağını ihlal ettiğini belirterek Trump'tan geri çekmesini istedi; ayrı bir 12 senatörlük iki partili grup da iptal talebiyle bir mektup gönderdi. 15 Ekim'de milletvekili Jim Costa, Lindsey Graham yasası kapsamında yeni yaptırımlar çağrısıyla iki partili bir girişim yönetti. 16 Ekim'de Demokrat milletvekili Gregory Meeks, "Prohibit Corrupt Russia Oil Deals Act" başlıklı iki partili bir tasarı sundu; tasarı DFC'nin Rus enerjisine yatırım yapmasını yasaklıyor, OFAC genel lisanslarını iptal ediyor ve Trump yönetimini Rus enerji sektörüne yaptırım uygulamakla yükümlü kılıyor. Aynı gün Brüksel'de konuşan Zelensky, anlaşmanın Ukrayna için "sürpriz" olduğunu söyledi; ABD'ye, sözleşme süresince Ukrayna'nın enerji altyapısını korumak için anti-balistik füze sağlamasını önerdiğini ancak onay almadığını belirtti. Yaptırımlardaki her gevşetmeyi "açık bir zayıflık" olarak nitelendirdi ve ABD'nin neden Ukrayna ile dizel anlaşması yapmadığını sordu. Trump yönetimi ayrıca Kiev'i Rus rafinerilerini vurmayı bırakmaya zorlamak için Ukrayna'ya silah akışını ve istihbarat paylaşımını durdurma tehdidinde bulundu; 16 Ekim'de Trump, Graham yasası kapsamındaki yaptırımların uygulanmasını da erteledi. 11 Ekim'de Trump, yalnızca her iki ülkenin rafinerilerine yönelik saldırıları durdurmayı öngören bir "enerji ateşkesi" açıklamıştı; Zelensky bunu yeni bir şey olarak nitelendirmiş ve Rusya'nın Ukrayna enerji altyapısını vurmaya devam ettiğini söylemişti.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna kaynakları anlaşmayı Kiev'e danışılmadan dayatılan bir ihanet olarak çerçevelendiriyor; Zelensky bunu "sürpriz" ve "açık zayıflık" olarak nitelendirdi. Ukrayna'nın tek ve tam kapasiteyle çalışmayan rafinerisinin Rusya'nın geniş rafineri ağıyla karşılaştırıldığında asimetrik bir ateşkes öngördüğü vurgulanıyor. Ukrayna yorumu, Trump'ın Kiev'e yönelik baskısının arkasında siyasi hesap (ara seçimler), Rusya ile stratejik yakınlaşma arzusu veya çevresinin ekonomik çıkarları olabileceğini öne sürüyor. Eski Ukrenergo başkanı Volodymyr Kudrytsky, anlaşma hacimlerinin ABD üretiminin ve dünya tüketiminin çok altında olduğunu, ABD rafinelerinin yüzde 97 kapasiteyle çalıştığını ve Ukrayna saldırılarının fiyat artışına yol açtığı iddiasının "tamamen, apaçık saçmalık" olduğunu söyledi. Eski Naftogaz başkanı Andriy Kobolev, duyurunun esas olarak seçim öncesi retorik olduğunu değerlendirdi. Zelensky'nin karşı teklifi — Ukrayna enerji sisteminin korunması karşılığında ABD-Ukrayna dizel anlaşması — Ukrayna raporlamasının merkezinde yer alıyor.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna dışı çerçeveleme daha diplomatik ve çıkar temelli bir ton taşıyor. Fransız kaynakları (Ukrayna medyası aracılığıyla aktarılan Macron açıklamaları) anlaşmayı "yersiz ve etkisiz" olarak nitelendirdi; Rus hacimlerinin zaten dünya piyasasında bulunduğunu, kararın küresel fiyat sorununu çözmeyeceğini ve transatlantik ilişkilerde güven kaybı ile ek bir bölünme yaratacağını belirtti. Macaristan Başbakanı Péter Magyar, anlaşmanın Budapeşte için önemli olduğunu söyledi ve Kasım'da sona eren Rus enerjisinden muafiyetin en az bir yıl daha uzatılması gerektiğini savundu; AB zirvesinde bu konuyu gündeme getirdi. Azerbaycan merkezli İngilizce bir ajans, Zelensky'nin anlaşmaya verdiği yanıta ve barış sürecinde daha büyük bir Avrupa rolü çağrısına odaklandı. Çek özel temsilcisi Tomáš Kopečný, anlaşmanın ABD ulusal çıkarları açısından mantıksız olduğunu ve tek yararlananın Rusya bütçesi olduğunu söyledi; ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'ı "Rus yanlı müzakereciler" olarak nitelendirdi.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
Kaynaklar anlaşmanın hacmi konusunda farklı rakamlar veriyor: genel raporlamada "yüz binlerce ton", Zelensky'nin ifadesinde ayda 300–500 bin ton, daha önceki haberlerde 300 bin ila 3 milyon ton. Meeks tasarısının Temsilciler Meclisi'ndeki ortak sponsor sayısı da tartışmalı: çoğu kaynak 16 (Politico) derken bazıları 17 ortak sponsor bildiriyor. Zelensky dünya dizel tüketimini ayda 120 milyon ton olarak verirken, Kudrytsky aynı küresel piyasayı ayda 30–35 milyon ton olarak çerçeveliyor. İki partili Senato muhalefeti birbiriyle örtüşen ancak farklı eylemler olarak bildiriliyor: 12 senatörlük ayrı bir grup, 7 senatörlük ayrı bir grup ve kararı kınayan bireysel senatörler.