AB, Ukrayna yaptırımlarını üç yıl uzattı; Usmanov ve Fridman listeden çıkarıldı
AB Konseyi, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü tehdit eden kişilere yönelik yaptırımları 22 Eylül'de 36 ay daha uzatarak 22 Eylül 2029'a kadar yeniledi. Aynı kararla Rus oligarkları Alişer Usmanov ve Mihail Fridman listeden çıkarıldı. Bir gün sonra, 23 Eylül'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, casusluktan hüküm giymiş Fransız vatandaşı Martin Ryan dahil 20 kişiyi kapsayan af kararnamesiştirdi. Ukrayna, delistinge kararını 'utanç verici ve haksız' olarak nitelendirip ulusal yaptırım uygulanması çağrısında bulundu.
Öne çıkanlar
- 22 Eylül'de AB Konseyi, Ukrayna ile ilgili yaptırım rejimini 36 ay daha uzatarak süreyi 22 Eylül 2029'a taşıdı; bu, olağan altı aylık yenileme döngüsü yerine yapılan ilk üç yıllık uzatma oldu.
- Aynı kararla, 28 Şubat 2022'de listeye alınan Rus oligarkları Alişer Usmanov ve Mihail Fridman listeden çıkarıldı.
- Fransa, Usmanov'un çıkarılması için bastırdı; Reuters'a göre Azerbaycan'ın elinde tutulan Fransız vatandaşlarının serbest bırakılması karşılığında bu yönde lobi yaptı.
- Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha kararı 'utanç verici ve haksız' olarak nitelendirdi; Devlet Başkanlığı Yaptırım Politikası Temsilcisi Vladislav Vlasyuk, delistingi haklı kılacak bir değişiklik görmediklerini söyledi.
- Letonya, Usmanov ve Fridman'ın listeden çıkarılmasına açıkça karşı çıkan tek AB ülkesi oldu ve paketin tamamına karşı oy vermek yerine çekimser kaldı.
- Estonya, Litvanya ve Letonya, delistingin ardından Usmanov ve Fridman'a karşı ulusal yaptırım uygulayacaklarını açıkladı.
- 23 Eylül'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, aralarında Fransız vatandaşı Martin Ryan'ın da bulunduğu 20 kişiyi aftan yararlandırdı.
- Yenileme rejimi yaklaşık 3.000 kişi ve tüzel kişiyi kapsıyor.
Neden önemli
Bu karar, AB'nin Ukrayna ile ilgili yaptırım rejiminin olağan altı aylık döngü yerine ilk kez üç yıllığına uzatılması olması bakımından sembolik önem taşıyor. Ancak aynı paketten iki önemli Rus oligarkın — 28 Şubat 2022'de listeye eklenen Usmanov ve Fridman'ın — çıkarılması, Ukrayna ile bazı AB üyeleri arasında açık bir uçurum yarattı. Ukrayna hükümeti kararı 'utanç verici' olarak nitelendirirken Letonya tek başına karşı çıktı; Estonya, Litvanya ve Letonya boşluğu ulusal yaptırımlarla kapatmaya çalışıyor. Olay ayrıca, üye devletlerin ikili çıkarlarının — Fransa'nın Azerbaycan'daki tutuklu Fransızlar için Usmanov'u, Lüksemburg'un Fridman'ın dondurulmuş varlıklarına karşı açtığı 16 milyar dolarlık davayı — AB yaptırım politikasını nasıl yeniden şekillendirebildiğini gözler önüne seriyor.
Ne oldu
22 Eylül'de AB Konseyi, Ukrayna'nın toprak bütünlüğü, egemenliği ve bağımsızlığını tehdit eden eylemlerden sorumlu kişilere yönelik kısıtlayıcı önlemleri 36 ay daha uzatarak süreyi 22 Eylül 2029'a taşıdı. Yenileme, yaklaşık 3.000 kişi ve tüzel kişiyi kapsayan listeyi büyük ölçüde korudu; ancak aynı kararla Rus oligarkları Alişer Usmanov ve Mihail Fridman — her ikisi de 28 Şubat 2022'de listeye alınmıştı — listeden çıkarıldı. Reuters'a konuşan AB diplomatlarına göre Fransa, Azerbaycan'ın elinde tuttuğu en az iki Fransız vatandaşının serbest bırakılması karşılığında Usmanov'un çıkarılmasını savundu. Lüksemburg, dondurulmuş varlıkları nedeniyle Fridman'a karşı süren 16 milyar dolarlık davası bağlamında Fridman'ın da çıkarılması için bastırdı. Slovakya da bu girişimi destekledi. Karar, Letonya'nın açık itirazına karşın alındı; Letonya tek başına karşı oy kullanmak yerine çekimser kaldı. Bir gün sonra, 23 Eylül'de Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, aralarında casusluk suçlamalarıyla hüküm giymiş Fransız vatandaşı Martin Ryan'ın da bulunduğu 20 kişiyi kapsayan af kararnamesiştirdi.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukraynalı yetkililer kararı sert biçimde eleştirdi. Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha, Usmanov ve Fridman'ın listeden çıkarılmasını 'utanç verici ve haksız' olarak nitelendirdi ve AB ülkelerine ulusal yaptırım uygulama çağrısında bulundu. Devlet Başkanlığı Yaptırım Politikası Temsilcisi Vladislav Vlasyuk, delistingi haklı kılacak herhangi bir koşul değişikliği görmediklerini ve adımın 'çok garip' olduğunu söyledi. Ukrayna ayrıca, Usmanov ve Fridman'ın çıkarılması yönündeki kararın kendisiyle koordine edilmediğini vurguladı. Yanıt olarak Ukrayna, hâlâ yaptırım altında olmayan ve Rus askeri-sanayi kompleksiyle bağlantılı Rus oligarkları — özellikle NLMK'yı kontrol eden Vladimir Lisin ile Norilsk Nikel'i kontrol eden Vladimir Potanin — listeye ekleyecek yeni AB yaptırım kararları önermeyi planladığını açıkladı.
Haberlerin ayrıştığı noktalar
İki noktada haberler farklılaşıyor. İlk olarak, Usmanov delistinin sorumluluğunun nasıl çerçevelendiği: Fransız ve AB diplomatik kaynaklarına dayanan haberler Azerbaycan'ın Usmanov'u Fransız tutuklular üzerinden Fransa'ya karşı 'şantaj' aracı olarak kullandığını öne sürerken, Bakü bu nitelendirmeyi reddetti. İkinci olarak, AB içindeki muhalefetin derecesi: Letonya Başbakanı Andris Kulbergs, Letonya'nın delistinge karşı çıkan tek ülke olduğunu ve Estonya ile Litvanya'nın zaten çıkarılmayı kabul ettiğini söyledi; ancak başka haberler Estonya'nın yine de güçlü kamuoyu eleştirisi yönelttiğini ve daha sonra ulusal yaptırım uyguladığını gösteriyor.
Arka plan
AB'nin Ukrayna ile ilgili yaptırım rejimi Mart 2014'te oluşturuldu ve bugün 3.000'den fazla kişi ve tüzel kişiyi kapsıyor. Usmanov ve Fridman 28 Şubat 2022'de; Putin ve Lavrov ise 25 Şubat 2022'de, tam kapsamlı işgalin başladığı günün ertesinde listeye eklendi. Usmanov 2022'de memleketi Özbekistan'a taşındı; Ekim 2024'te Ukrayna Yüksek Yolsuzlukla Mücadele Mahkemesi onun Ukrayna'daki varlıklarına el koydu. Fridman, Ukrayna SBU tarafından Aralık 2023'ten bu yana aranıyor; Alfa-Bank (şimdiki adıyla Sense Bank) dahil Ukrayna'daki varlıkları devletleştirildi. Martin Ryan, Mercorama CEO'su, Aralık 2023'te Azerbaycan'da gözaltına alındı; 16 Mart 2026'da casusluk suçlamasıyla on yıl hapis cezasına çarptırıldı — Fransa bu suçlamaları reddetti. AB, yaptırım rejiminin yenilenmesi için son tarihi kaçırdı ve paketin çökmesini önlemek için hukuki bir 'destek' kullanmak zorunda kaldı.