AB, Usmanov ve Fridman'ı yaptırım listesinden çıkardı; Ukrayna karara karşı çıktı
22 Eylül'de AB Konseyi, Ukrayna ile ilgili bireysel yaptırımları Eylül 2029'a kadar 36 aylığına uzattı, ancak aynı kararla Rus oligarklar Aliser Usmanov ve Mihail Fridman'ı listeden çıkardı. Karar, Fransa ve Slovakya'nın Usmanov için, Lüksemburg'un ise Fridman için yaptığı girişimlerin ardından geldi. Ukrayna kararı "utanç verici ve haksız" olarak nitelendirerek yeni yaptırım önerileri sunacağını açıkladı.
Öne çıkanlar
- 22 Eylül'de AB Konseyi, Ukrayna'ya yönelik bireysel yaptırımları ilk kez 36 aylığına (Eylül 2029'a kadar) uzattı.
- Aynı kararla Rus oligarklar Aliser Usmanov ve Mihail Fridman AB yaptırım listesinden çıkarıldı.
- Fransa ve Slovakya Usmanov'un çıkarılmasını, Lüksemburg ise Fridman'ın çıkarılmasını talep etti; İrlanda uzlaşmada arabuluculuk yaptı.
- Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha kararı "utanç verici ve haksız" olarak nitelendirdi; yaptırım komiseri Vladislav Vlasiuk, Vladimir Lisin ve Vladimir Potanin'in listeye eklenmesini önerdi.
- Estonya, Letonya ve Litvanya iki oligarka karşı ulusal yaptırımlar uygulamaya başladı; Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna 23 Eylül'de New York'tan kararnameyi imzaladı.
- Bir AB diplomatı kararı "AB için en kötü an" olarak nitelendirdi; bir diğeri ise "bu karardan kimse memnun değil" dedi.
Neden önemli
Bu karar, Ukrayna ile ilgili AB yaptırım rejiminin en dikkat çekici kırılma noktalarından birini oluşturuyor: Rejimin 36 aylığına uzatılmasıyla birlikte iki yüksek profilli Rus oligarkın çıkarılması aynı pakette gerçekleşti. Kararın Ukrayna'yla değil Fransa, Slovakya ve Lüksemburg'un ulusal çıkarlarıyla güdülenmesi, Ukrayna ile AB arasında yeni bir diplomatik gerilime yol açtı. Estonya, Letonya ve Litvanya'nın ulusal yaptırımlarla boşluğu doldurmaya çalışması, AB'nin Rusya'ya yönelik birliğinin ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne serdi. AB içinde oybirliği yerine nitelikli çoğunluk oylamasına geçiş tartışmaları da hız kazandı.
Ne oldu
22 Eylül'de AB Konseyi, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü, egemenliğini ve bağımsızlığını tehdit eden kişilere yönelik kısıtlayıcı tedbirleri 36 aylığına uzatarak Eylül 2029'a kadar yürürlükte kalmasını sağladı. Bu, rejimin altı aylık uzatma geleneğinden ilk kez çok yıllı uzatmaya geçiş anlamına geliyor ve yaklaşık 3.000 kişiyi kapsıyor. Aynı kararla, 2022'den bu yana yaptırım altında bulunan Rus oligarklar Aliser Usmanov ve Mihail Fridman listeden çıkarıldı. Karar, Fransa ve Slovakya'nın "ulusal güvenlik" gerekçesiyle Usmanov'un çıkarılması yönündeki baskısının ardından geldi; ilerleyen süreçte bu gerekçenin Azerbaycan'da tutulan iki Fransız vatandaşının serbest bırakılmasıyla bağlantılı olduğu ortaya çıktı. Nitekim Usmanov'un çıkarılmasından bir gün sonra Azerbaycan, casusluk suçlamasıyla hapis cezası alan Fransız vatandaşı Martin Ryan'ı affedip serbest bıraktı. Lüksemburg ise aynı mantıkla Fridman'ın çıkarılmasını talep etti; Başbakan Luc Frieden bunun Lüksemburg'un üstün çıkarı için yapıldığını açıkladı. Karar, Ukrayna ile koordine edilmedi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha kararı "utanç verici ve haksız" olarak nitelendirdi; yaptırım politikası komiseri Vladislav Vlasiuk ise Rus milyarderler Vladimir Lisin (NLMK) ve Vladimir Potanin'in (Norilsk Nikel) bir sonraki AB yaptırım paketine eklenmesini önerdi. Letonya vetosunu kaldırma karşılığında ulusal yaptırım uygulayacağını açıkladı; Estonya ve Litvanya da aynı yola başvurdu. Brüksel'deki AB diplomatları kararı "AB için en kötü an" olarak nitelendirdi ve tehlikeli bir emsal oluşturulduğu uyarısında bulundu.
Ukrayna kaynakları olayı nasıl aktarıyor
Ukrayna kaynakları kararı bir bütün olarak "haksız" ve "utanç verici" olarak çerçeveledi; hem Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha hem de yaptırım politikası komiseri Vladislav Vlasiuk'un açıklamalarına geniş yer verildi. Ukraynalı yayınlar, Vlasiuk'un önerisi üzerinden karşı teklif olarak Lisin ve Potanin'in listeye eklenmesi konusuna özellikle vurgu yaptı. Kararın Kiev ile koordine edilmemiş olması ve AB içindeki oybirliği kuralı eleştirilere konu oldu. Ukrayna medyası ayrıca İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın Londra'nın kendi yaptırımlarını sürdüreceği yönündeki desteğini ve Estonya, Letonya ve Litvanya'nın ulusal yaptırım adımlarını öne çıkardı.
Uluslararası kaynaklar olayı nasıl aktarıyor
Uluslararası çerçeve kaynaklarda ayrı bir bölüm olarak sunulmuyor.
Arka plan
AB'nin Ukrayna ile ilgili yaptırım rejimi, 2014'ten bu yana altı ayda bir yenileniyordu; 22 Eylül'deki 36 aylık uzatma (Eylül 2029'a kadar) bu alandaki ilk çok yıllı yenileme oldu. Rejim yaklaşık 3.000 kişiyi kapsıyor ve ekim ayında yapılacak turun en az 1.600 yeni isim eklemesiyle "tarihin en büyük genişletmesi" olması planlanıyor. Usmanov, 2018'de çıkana kadar Londra'nın Arsenal futbol kulübüne yaptığı yatırımla uluslararası kamuoyunun yakından tanıdığı bir isimdi; Fridman ise 2013'te Londra'ya yerleşmiş, yaptırımların ardından ülkeyi terk etmişti. Fridman, dondurulan varlıkları nedeniyle Lüksemburg'a karşı uluslararası tahkim süreci yürütüyor (kaynaklarda farklı rakamlar yer alıyor: yaklaşık 15 milyar avro ile en az 16 milyar dolar). Lisin'in kontrol ettiği NLMK, Belçika'nın Valon bölgesinde metal işleme tesislerinin yanı sıra Fransa, İtalya ve Danimarka'da da üretim tesislerine sahip; AB'nin Rus nikel ve paladyumuna, özellikle otomotiv sanayi özelinde bağımlılığı ise Potanin'in Norilsk Nikel'inin yaptırım dışı kalmasını sağladı.